ΓΛΩΣΣΑ
Λόγω μεταφράσεων, η Ελληνική έκδοση του Δελτίου ΝΑΤΟ θα είναι online περίπου δύο εβδομάδες μετά από την Αγγλική έκδοση
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΔΕΛΤΙΟ ΝΑΤΟ
ΟΡΟΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΑΡΘΡΩΝ
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ COPYRIGHT
ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ
 RSS
ΣΤΕΙΛΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΑΥΤΟ ΣΕ ΕΝΑ ΦΙΛΟ
ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ ΝΕΟ ΔΕΛΤΙΟ ΝΑΤΟ
  

ΝΑΤΟ και ενεργειακή ασφάλεια

Υπάρχουν πολλοί δρόμοι που οδηγούν από την ενέργεια στην ασφάλεια. Ο Michael Rühle σκιαγραφεί τους λόγους για το ενδιαφέρον του ΝΑΤΟ για την ενεργειακή ασφάλεια και ποια διαφορά μπορεί να φέρει.

Στα χρόνια που πέρασαν, η ενεργειακή ασφάλεια εξελίχθηκε σε ένα κύριο θέμα του διαλόγου για τη διεθνή ασφάλεια. Αυτό αιτιολογείται από τις διάφορες εξελίξεις: η αυξανόμενη εξάρτηση της Ευρώπης πάνω στο πετρέλαιο και το αέριο, οι αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες των ανερχόμενων δυνάμεων όπως η Κίνα και η Ινδία, η εξάντληση των ορυκτών καυσίμων που αναμένεται να συμβεί μετά από τα μέσα του αιώνα, η εντεινόμενη συζήτηση πάνω στην κλιματική αλλαγή, και το ανανεωμένο ενδιαφέρον πολλών κρατών πάνω την μη στρατιωτική πυρηνική ενέργεια.

Οι επιπλέον παράγοντες περιλαμβάνουν ένοπλες απειλές σε ενεργειακές προμήθειες, είτε γίνονται μέσω τρομοκρατικών επιθέσεων είτε πειρατείας, και την πολιτική αστάθεια σε πολλά κράτη που παράγουν ενέργεια – συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών από ορισμένα από τα κράτη αυτά να καταχραστούν/χρησιμοποιήσουν τις ενεργειακές προμήθειες ως πολιτικό όπλο.

Το ΝΑΤΟ έχει σοβαρό ρόλο να παίξει στην ενεργειακή ασφάλεια. Όμως πώς θα πρέπει να είναι ο ρόλος αυτός;

Όλες αυτές οι εξελίξεις δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση: η διασφάλιση της προμήθειας ενέργειας μπορεί να μην είναι μια ξεκάθαρη στρατιωτική πρόκληση, όμως είναι σαφές ότι έχει μια διάσταση ασφαλείας. Ως μια Συμμαχία η οποία παρέχει προστασία σε σχεδόν 900 εκατομμύρια πολίτες, και η οποία παίζει σημαντικό ρόλο σε ένα μοναδικό δίκτυο εταιρικών κρατών, το ΝΑΤΟ έχει σοβαρό ρόλο να παίξει στην ενεργειακή ασφάλεια. Όμως πώς θα πρέπει να είναι ο ρόλος αυτός;

Η νέα Στρατηγική Αντίληψη του ΝΑΤΟ δίνει μια ξεκάθαρη απάντηση σε αυτήν την ερώτηση. Σημειώνοντας μια αξιοσημείωτη μεταβολή από την προστασία της επικράτειας στην προστασία των ανθρώπων, το έγγραφο δεν προσφέρει μόνον μια ανάγλυφη περιγραφή της αυξανόμενης ευπάθειας των Συμμαχικών ενεργειακών προμηθειών, αλλά επίσης αναθέτει στο ΝΑΤΟ να “αναπτύξει την ικανότητα να συνεισφέρει στην ενεργειακή ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας κρίσιμων υποδομών και περιοχών και γραμμών διακίνησης, της συνεργασίας με τους εταίρους, και των διαβουλεύσεων μεταξύ των Συμμάχων πάνω στην βάση των στρατηγικών εκτιμήσεων και του σχεδιασμού για έκτακτη ανάγκη.

Ωστόσο, δεν θα είναι εύκολη η μετάφραση αυτής της φιλόδοξης συνταγής σε μια συγκεκριμένη Νατοϊκή ατζέντα. Για πολλούς λόγους, οι Σύμμαχοι του ΝΑΤΟ προσεγγίζουν την ενεργειακή ασφάλεια με αρκετό δισταγμό.

© Stringer Russia / Reuters

Ένας σημαντικός λόγος για αυτή την επιφυλακτικότητα είναι τα αποκλίνοντα εθνικά συμφέροντα. Καθώς η ενεργειακή ασφάλεια σε μεγάλο βαθμό θεωρείται ότι είναι ένα εθνικό οικονομικό θέμα, πολλά κράτη δεν είναι φανατικά στο να συζητήσουν το θέμα αυτό στα πολυεθνικά φόρα. Αυτό είναι μια πρόκληση όχι μόνον για το ΝΑΤΟ αλλά επίσης και για την ΕΕ. Παρ’ όλες τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο να καταρτίσει μια ενεργειακή πολιτική που κοιτά προς το μέλλον, τα κράτη μέλη συνεχίζουν να κάνουν ατομικές συμφωνίες με προμηθευτές ενέργειας. Εν ολίγοις, όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, τα κράτη τείνουν να φροντίζουν τα ίδια.

Άλλος ένας λόγος για την προσεκτική προσέγγιση του ΝΑΤΟ στην ενεργειακή ασφάλεια είναι το γεγονός ότι το θέμα είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένο με την Ρωσία. Η Ρωσία κατέχει παγκοσμίως τα μεγαλύτερα αποθέματα σε λιθάνθρακα, φυσικό αέριο και ουράνιο, και είναι στην θέση Νο 7 στα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου. Έτσι κατέχει μια θέση κλειδί στην προμήθεια ενέργειας στην Ευρώπη. Με δεδομένο ότι διαφέρουν κάποιες φορές οι Συμμαχικές απόψεις πάνω στην εξωτερική, για την ασφάλεια και την ενεργειακή πολιτική της Ρωσίας– που προκύπτουν, μερικά, από τους διαφορετικούς βαθμούς ενεργειακής εξάρτησης από την Ρωσία – παραμένει ο δισταγμός για να εμπλακούν σε έναν διάλογο που μπορεί να εκφυλιστεί σε μια άκαρπη συζήτηση για την Ρωσία.

Ένας τρίτος λόγος για την επιφύλαξη του ΝΑΤΟ είναι το γεγονός ότι με την ενεργειακή ασφάλεια ήδη ασχολείται ένας σημαντικός αριθμός παραγόντων, που κυμαίνονται από την ΕΕ μέχρι την Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας, και από τον ΟΑΣΑ μέχρι τον ιδιωτικό τομέα. Επομένως ο ρόλος του ΝΑΤΟ μπορεί να είναι μόνον ένας συμπληρωματικός – μάλλον προστιθέμενη αξία και όχι να καθοδηγήσει την διαδικασία.

Ένας τελικός λόγος για τον δισταγμό του ΝΑΤΟ βρίσκεται στον χαρακτήρα του ως μιας Συμμαχίας που κυρίαρχα ταυτίζεται με τα στρατιωτικά μέσα. Και ενώ είναι φανερό ότι η ενεργειακή ασφάλεια μπορεί να έχει μια στρατιωτική διάσταση – όπως αποδεικνύεται από τις τρέχουσες επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ εναντίον της πειρατείας ανοικτά των ακτών της Σομαλίας, που βοηθούν επίσης στην προστασία των δεξαμενόπλοιων – πολλοί Σύμμαχοι συνεχίζουν να ανησυχούν ότι ένας υπερβολικά ορατός ρόλος του ΝΑΤΟ μπορεί αδικαιολόγητα να «στρατιωτικοποιήσει» αυτό που ήταν κατά κύριο ρόλο ένα οικονομικό θέμα.

Το ΝΑΤΟ κατάφερε κατά τα τελευταία χρόνια να αναπτύξει ένα κοινό «κεκτημένο» πάνω στην ενεργειακή ασφάλεια που είναι προσαρμοσμένο στις συγκεκριμένες δυνατότητες του ΝΑΤΟ

Μέχρι τώρα, ο συνδυασμός αυτός των διαφορετικών πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων από την μία πλευρά και των διαρθρωτικών περιορισμών του ΝΑΤΟ από την άλλη έχει εμποδίσει μια συστηματική συζήτηση μεταξύ των Συμμάχων σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια. Ωστόσο, παρά τους περιορισμούς αυτούς, το ΝΑΤΟ έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να αναπτύξει ένα κοινό «κεκτημένο» πάνω στην ενεργειακή ασφάλεια που είναι προσαρμοσμένο στις συγκεκριμένες δυνατότητες του ΝΑΤΟ. Αυτό το « κεκτημένο» στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες.

Πρώτον, ο διάλογος και το μοίρασμα ενημέρωσης και πληροφοριών μεταξύ των Συμμάχων, με τα εταιρικά κράτη, και τον ιδιωτικό τομέα. Η κύρια εστίαση είναι πάνω στην ασφάλεια της κρίσιμης ενεργειακής υποδομής, ειδικά στα κράτη που παράγουν και διακινούν ενέργεια, στην ασφάλεια των διαδρομών μεταφοράς,και στις αναλύσεις των τρομοκρατικών απειλών. Μια άλλη πλευρά είναι η ανάλυση της ασφαλούς προμήθειας ενέργειας, δηλαδή του πετρελαίου, για τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ που είναι σε επιχειρήσεις.

Δεύτερον, η προβολή σταθερότητας. Αυτό σημαίνει πρώτα απ 'όλα τη διαμόρφωση των διαδικασιών μεταρρύθμισης στο ευρύτερο στρατηγικό περιβάλλον του ΝΑΤΟ. Η έμφαση δίνεται στον πολιτικό διάλογο και την στρατιωτική συνεργασία με τα εταιρικά κράτη στην Ευρώπη, τον Καύκασο, την Κεντρική Ασία, τη Μέση Ανατολή και την περιοχή του Κόλπου. Η ομάδα αυτή αποτελείται από παραγωγούς ενέργειας, τα κράτη διακίνησης και τους καταναλωτές. Κατά συνέπεια, τα χαρακτηριστικά της ενεργειακής ασφάλειας αναδεικνύονται σε πολλά επιμέρους προγράμματα συνεργασίας.

© Ho New / Reuters

Τρίτον, η προστασία της κρίσιμης υποδομής ενέργειας. Κατ’ αρχήν, αυτή είναι μια εθνική ευθύνη. Ωστόσο, μετά από αίτηση ενός κράτους, το ΝΑΤΟ μπορεί να συνεισφέρει στην επιτήρηση των θαλάσσιων γραμμών και των χωρικών υδάτων, είτε μέσω ειδημόνων ιδιωτών είτε με στρατιωτικά μέσα. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθούν οι δυνατότητες σχεδιασμού έκτακτης πολιτικής ανάγκης στην περίπτωση μιας καταστροφής που οφείλεται σε ανθρώπινο παράγοντα, όπως μια πετρελαιοκηλίδα.

Αυτός ο σύντομος κατάλογος υπογραμμίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια σχετίζεται με πολλούς τομείς της ατζέντας του ΝΑΤΟ, και όμως οι ατομικές αυτές δραστηριότητες δύσκολα αθροίζονται σε μια συνεκτική πολιτική. Εάν το ΝΑΤΟ θέλει να εστιάσει καλύτερα στις δραστηριότητες του της ενεργειακής ασφάλειας, και να τις συντονίσει αρμονικά με τους άλλους κύριους πρωταγωνιστές, χρειάζεται μια πιο συστηματική προσέγγιση. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να καθοδηγείται από τον στόχο του να κάνει την ενεργειακή ασφάλεια πιο ορατή εντός της Συμμαχίας, και να διευκολύνει και να διαφωτίσει την συζήτηση μεταξύ των μελών του ΝΑΤΟ.

Είναι φανερό ότι αυτός ο αντικειμενικός στόχος μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τον τρόπο της σταδιακής προσέγγισης. Μόνον εάν όλοι οι Σύμμαχοι πειστούν ότι το ΝΑΤΟ προσφέρει μια χειροπιαστή προστιθέμενη αξία θα ακολουθήσουν.

Το πρώτο βήμα μιας τέτοιας σταδιακής προσέγγισης θα πρέπει να είναι η απομυθοποίηση της ενεργειακής ασφάλειας και να γίνει ένα τακτικό θέμα συζήτηση στις εσωτερικές διαβουλεύσεις του ΝΑΤΟ. Δεν ήταν ποτέ καλύτερη η ευκαιρία για πρόοδο. Καθώς ο διεθνής διάλογος για την ασφάλεια επικεντρώνεται αυξανόμενα πάνω σε νέες προκλήσεις, ειδικά στις κυβερνο-επιθέσεις και την διάδοση των πυρηνικών, αυξάνει επίσης η πίεση πάνω στο ΝΑΤΟ για να παίξει τον ρόλο του στην αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών. Η κυβερνο-επίθεση με τον “Stuxnet” εναντίον του αμφιλεγόμενου πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του εργοστασίου παραγωγής ενέργειας Bushehr, παρέχει ανάγλυφη απόδειξη του δεσμού μεταξύ των κυβερνο-επιθέσεων και της προμήθειας ενέργειας. Σε παρόμοιο πνεύμα, οι τρομοκρατικές επιθέσεις εναντίον εργοστασίων παραγωγής ενέργειας στην Ρωσία και σε διυλιστήρια σε Αφρικανικά και Αραβικά κράτη αποκαλύπτουν την σύνδεση μεταξύ της τρομοκρατίας και της ενέργειας.

Μαζί με την επέκταση της εσωτερικής αναλυτικής ικανότητας του ΝΑΤΟ και του βελτιωμένου μοιράσματος πληροφοριών μεταξύ Συμμάχων, οι νέες προκλήσεις ασφαλείας – συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής ασφάλειας- αντικατοπτρίζονται τώρα εντός της οργανωτικής δομής του ΝΑΤΟ

Η ολιστική άποψη των νέων απειλών στην νέα Στρατηγική Αντίληψη είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα για να γίνει η ενεργειακή ασφάλεια ένα εύλογο θέμα για την Συμμαχία. Ένα εξ ίσου σημαντικό δεύτερο βήμα είναι να δοθεί στην ενεργειακή ασφάλεια μια ευκρινής οργανωτική «εστία». Η δημιουργία της «Γενικής Διεύθυνσης Αναδυόμενων Προκλήσεων Ασφαλείας» στο Διεθνές Επιτελείο του ΝΑΤΟ παρέχει ακριβώς αυτό. Σκιαγραφώντας μαζί τις νέες προκλήσεις ασφαλείας (κυβερνοχώρος, τρομοκρατία, διάδοση, ενέργεια) σε μία γενική διεύθυνση δεν θα επιτρέψει μόνον την πιο συστηματική ανάλυση, αλλά θα διευκολύνει επίσης μια πιο εστιασμένη συζήτηση μεταξύ Συμμάχων. Μαζί με την επέκταση της εσωτερικής αναλυτικής ικανότητας του ΝΑΤΟ και του βελτιωμένου μοιράσματος πληροφοριών μεταξύ Συμμάχων, οι νέες προκλήσεις ασφαλείας – συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής ασφάλειας- αντικατοπτρίζονται τώρα εντός της οργανωτικής δομής του ΝΑΤΟ.

© Stringer Shanghai / Reuters

Το τρίτο βήμα προς την κατεύθυνση μιας πιο συστηματικής προσέγγισης του ΝΑΤΟ στην ενεργειακή ασφάλεια αποτελείται από ένα διαρκή διάλογο με άλλους οργανισμούς όπως η ΕΕ, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, ο ΟΑΣΕ και ο Ενεργειακός Χάρτης. Και ενώ όλοι οι Σύμμαχοι συμφωνούν ότι ο ρόλος του ΝΑΤΟ στην ενεργειακή ασφάλεια πρέπει να είναι συμπληρωματικός των άλλων σχετικών πρωταγωνιστών, η πραγματική συμπληρωματικότητα μπορεί να προκύψει μόνον εάν όλοι οι πρωταγωνιστές γνωρίζουν ο ένας τον άλλο και έτσι αποφεύγουν την επιζήμια περιττή επανάληψη. Επιπλέον, το ΝΑΤΟ πρέπει επίσης να επεκτείνει τον διάλογο με τον ιδιωτικό τομέα ενέργειας που ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια, προκειμένου να αντιληφθεί καλύτερα τις προοπτικές και τις απαιτήσεις των ενεργειακών εταιρειών. Η κύρια εστίαση του διαλόγου αυτού με άλλους θεσμούς και τον ιδιωτικό τομέα θα είναι η προστασία της κρίσιμης ενεργειακής υποδομής – ένας τομέας όπου το ΝΑΤΟ αδιαμφισβήτητα κατέχει ικανότητα, και όπου πολλά εταιρικά κράτη επιδιώκουν στενότερη συνεργασία με το ΝΑΤΟ.

Ένα άλλο βήμα για να δεθεί η ενεργειακή ασφάλεια πιο συστηματικά στο ΝΑΤΟ είναι η μίξη του θέματος αυτού με στρατιωτικό-επιχειρησιακά ερωτήματα όπως επίσης και με περιβαλλοντολογικά και ευρύτερα θέματα πόρων. Σε στρατιωτικό επίπεδο, ο διάλογος γύρω από τα πιο αποτελεσματικά καύσιμα έχει ήδη εδραιωθεί, καθώς τα καύσιμα αυτά υπόσχονται μικρότερο λογιστικό «αχνάρι» στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Επιπλέον, ορισμένες από τις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ, όπως η Επιχείρηση Ocean Shield εναντίον της πειρατείας, μπορεί να βοηθήσει στην εξασφάλιση να παραμένουν ελεύθερες σημαντικές θαλάσσιες γραμμές πετρελαίου. Επιπλέον, είναι ευρέως αποδεκτό ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει συνέπειες που θα μπορούσαν επίσης να επηρεάσουν και το ΝΑΤΟ, παράδειγμα οι ανθρωπιστικές καταστροφές.

Τέλος, ο νέος διάλογος για τις «σπάνιες γαίες» - οι οποίες έχουν κρίσιμη σημασία για τις σύγχρονες βιομηχανικές κοινωνίες, ιδίως οι τεχνολογίες εξοικονόμησης-ενέργειας - είναι μια σκληρή υπενθύμιση ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως η απρόσκοπτη παροχή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Για μια Συμμαχία που θεωρεί τον εαυτό της ένα σύγχρονο οργανισμό ασφάλειας, η ανάλυση της διασύνδεσης των εξελίξεων αυτών και η συζήτηση των επιπτώσεων τους στην ασφάλεια δεν πρέπει πλέον να είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας.

Ένα ισχυρότερος και πιο συνεκτικός ρόλος του ΝΑΤΟ στην ενεργειακή ασφάλεια, δεν θα προκύψει από μόνος του. Πρέπει να είναι μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για την ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ ως συμβουλευτικού μηχανισμού πέρα από τις άμεσες στρατιωτικό-επιχειρησιακές ανησυχίες

Κανένα από τα βήματα που περιγράφονται εδώ δεν θα μετατρέψει το ΝΑΤΟ σε έναν προεξάρχοντα θεσμό ενεργειακής ασφάλειας. Με δεδομένες τις διαφορετικές απόψεις των Συμμάχων, θα ήταν μια σημαντική επιτυχία αν επρόκειτο να συμφωνήσουν να κάνουν την ενεργειακή ασφάλεια ένα φυσικό μέρος των συζητήσεών τους, όπως ακριβώς η άμυνα στον κυβερνοχώρο και η πρόληψη της διάδοσης έχουν γίνει τακτικά θέματα της πολιτικής ατζέντας του ΝΑΤΟ. Ένας τέτοιος θεσμοθετημένος διάλογος μεταξύ Συμμάχων είναι η προϋπόθεση για την εξέταση περαιτέρω μέτρων, όπως είναι, για παράδειγμα, οι συζητήσεις μεταξύ του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου με εταιρικά κράτη ατομικά ή με ομάδες εταίρων (της αποκαλούμενης "28 + n" φόρμουλας) για την ενεργειακή ασφάλεια, ή η δημιουργία ομάδων για εξάσκηση και αμυντική μεταρρύθμιση για την προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας.

Ένα ισχυρότερος και πιο συνεκτικός ρόλος του ΝΑΤΟ στην ενεργειακή ασφάλεια, δεν θα προκύψει από μόνος του. Πρέπει να είναι μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για την ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ ως συμβουλευτικού μηχανισμού πέρα από τις άμεσες στρατιωτικό-επιχειρησιακές ανησυχίες. Το ΝΑΤΟ πρέπει να αναπτύξει μια κουλτούρα πολιτικής συζήτησης που δεν περιορίζεται σε ζητήματα που ενδέχεται να εμπλέκεται το ΝΑΤΟ στρατιωτικά, αλλά που θα περιλαμβάνει επίσης και θέματα ευρύτερης πολιτικής σημασίας. Για όσο διάστημα κάθε συζήτηση στο ΝΑΤΟ είναι ύποπτη ότι εξυπηρετεί μόνο την προετοιμασία στρατιωτικών επιχειρήσεων, θα παραμείνει δυσδιάκριτη μια φωτισμένη, που να κοιτά προς το μέλλον συζήτηση γύρω από τις αναδυόμενες προκλήσεις του 21ου αιώνα. Μόνο εάν οι Σύμμαχοι (ξαν)ανακαλύψουν το ΝΑΤΟ ως ένα πολιτικό φόρουμ διαβούλευσης θα είναι σε θέση να χειριστούν την ενεργειακή ασφάλεια ως ένα εύλογο στοιχείο μιας συνολικής προσέγγισης για την ασφάλεια.

Μοιραστείτε αυτό    DiggIt   MySpace   Facebook   Delicious   Permalink