Αφιέρωμα
Το μάθημα της Συμμαχίας από την «Αλληλεγγύη»
16 Μαρτίου 1999, έδρα του NATO: Υψώνεται η Πολωνική σημαία στην διάρκεια της τελετής για να σηματοδοτηθεί η προσχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Ουγγαρίας και της Πολωνίας στην Βορειοατλαντική Συνθήκη (© NATO)
Ο Lech Wałęsa αναπολεί την δεκάτη επέτειο από την πρόσκληση του ΝΑΤΟ για να γίνει μέλος η Πολωνία.

Ο δρόμος της Πολωνίας και των άλλων κρατών του πρώην Ανατολικού μπλοκ προς την κατεύθυνση της ιδιότητας του μέλους της Βορειο-Ατλαντικής Συμμαχίας δεν ήταν ούτε εύκολος ούτε σύντομος – αλλά ούτε και το ταξίδι ήταν ήρεμο.

Το μέγιστο εμπόδιο δημιουργήθηκε από το γεγονός ότι η Δύση δεν ήταν ψυχολογικά προετοιμασμένη για εμάς. Για μια μεγάλη περίοδο μετά το 1989, παρέμεινε εστιασμένη στις παλιές εποχές και σε ένα ξεπερασμένο, συγκρουσιακό τρόπο σκέψης. Η Δύση απέτυχε να παρατηρήσει ότι το γεωπολιτικό περιβάλλον άλλαξε δραματικά και ότι, κατεδαφίζοντας το Σιδηρούν Παραπέτασμα, είχε αρχίσει συμβολικά μια καινούργια εποχή. Μια παγκόσμια εποχή, που διεπόταν από διαφορετικούς κανόνες, όπου όλοι αυξανόμενα ζούμε κοντά στους άλλους.

Η Δύση στην αρχή δεν μπορούσε να κατανοήσει ότι η διεύρυνση δεν έμελλε να κατευθυνθεί εναντίον κανενός· ότι έπρεπε να είναι μια απάντηση για τις νέες παγκόσμιες προκλήσεις. Προοριζόταν επίσης να είναι μια σύγχρονη έκφραση της διεθνούς αλληλεγγύης. Στην διάρκεια της εποχής του Ψυχρού Πολέμου και της αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο μπλοκ, η κυρίαρχη αντίληψη ήταν η εξής: ότι ήταν καλό για εμάς έπρεπε να είναι επιβλαβές για τον εχθρό μας· και το ανάποδο: ότι ήταν καλό για τον εχθρό μας έπρεπε να είναι επιζήμιο για εμάς. Οι στατιστικολόγοι το αποκαλούν παιχνίδι μηδενικού-συνόλου. Σε ένα παιχνίδι με χαρτιά, για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να κερδίσει μόνον όλα όσα χάσουν οι αντίπαλοί του.

Όμως τα πολιτικά πράγματα διέπονται από διαφορετικούς κανόνες. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου και οι δύο πλευρές κερδίζουν. Στην καινούργια παγκόσμια εποχή αυτό έχει συγκεκριμένη και χειροπιαστή σημασία.

Ο γύρος εκείνος της διεύρυνσης της Συμμαχίας – και ελπίζω και οι επακολουθήσαντες – δεν πραγματοποιήθηκε για να δημιουργήσει μια απειλή σε κάποιον, αλλά κυρίως ήθελε να μην αφήσει έδαφος για σύγκρουση, να αναλάβει τον έλεγχο της κατάστασης και να επεκτείνει τον χώρο της ασφάλειας. Για ένα ουδέτερο έδαφος είναι το χειρότερο δυνατό πράγμα. Πάντοτε τα διάφορα μέρη μάχονται για ένα ουδέτερο έδαφος. Το ουδέτερο έδαφος βάζει σε πειρασμό όλους για να το ελέγξουν· να το κατακτήσουν. Γίνεται ένα μήλο της έριδος. Και η διαμάχη μπορεί να εξελιχθεί εύκολα σε σύγκρουση.

Αυτό σημαίνει ότι τώρα είμαστε πλήρως ασφαλείς; Φυσικά όχι. Στη Βόρειο Κορέα και την Κούβα υπάρχουν ακόμη νησίδες κομμουνισμού. Αλλά και πάλι, δεν βασανιζόμαστε μόνο από εξωτερικές απειλές. Η καταστροφή του Τσερνομπίλ μας έδειξε το πόσο απειλητική μπορεί να είναι η τεχνολογία μας για την οικολογία μας – και αυτού του είδους οι κίνδυνοι δεν ζητούν διαβατήρια ή βίζες. Ωστόσο, για να υπολογίσουμε την πραγματική τους κλίμακα, θα πρέπει να σκεφθούμε παγκόσμια. Ο κόσμος χωρίς σύνορα στον οποίο ζούμε σήμερα πρέπει να έχει ως θεμέλιά του όσο το δυνατόν πιο ακριβείς κανόνες, πάνω στους απαραίτητους κανονισμούς. Αυτός είναι επίσης ένας ρόλος για τη Συμμαχία. Όσο περισσότερες χώρες περιλαμβάνει, τόσο καλύτερα και πιο αποτελεσματικά θα κάνει το έργο της.

Η διεύρυνση του NATO δεν κατευθυνόταν, δεν κατευθύνεται σήμερα και δεν θα κατευθυνθεί εναντίον κανενός. Σήμερα, η παλιά ρήση ότι «τα Αμερικανικά παιδιά θα πεθάνουν για το Gdansk» είναι χωρίς βάση. Αντιθέτως, εάν δεν είχε συνεχιστεί η διαδικασία διεύρυνσης, η κατάσταση θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί προς την κατεύθυνση της σύγκρουσης, που πιθανότατα να προερχόταν από μια αναβίωση των δύο παλαιών μπλοκ. Τότε αυτά τα παιδιά μπορεί να έπρεπε να πεθάνουν. Δεν μπορούμε να αφήσουμε να συμβεί αυτό. Ζω στο Gdansk – και δεν θέλω κάποιος να πρέπει να πεθάνει για την γενέτειρά μου.

Κατά την εποχή που το NATO διευρυνόταν για να περιλάβει την Πολωνία και άλλα κράτη, υπήρχαν άνθρωποι που ισχυριζόντουσαν ότι η διεύρυνση αυτή θα συνεπαγόταν έξοδα και ότι οι Αμερικανοί ή οι Δυτικο-Ευρωπαίοι φορολογούμενοι θα έπρεπε να επιβαρυνθούν με το κόστος. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη – οι αποφάσεις πάνω στην περαιτέρω διεύρυνση της Συμμαχίας υπήρξαν κυρίως πολιτικές στην φύση τους.

Φυσικά αυτό δεν είναι για να πούμε ότι δεν υπήρχαν οικονομικές επιπτώσεις. Ας τις κοιτάξουμε όμως καλύτερα. Οι οικονομικές επιπτώσεις μπορούν να ιδωθούν στις Πολωνικές ένοπλες δυνάμεις. Πρόθυμα ή όχι, πρέπει να εκσυγχρονιστούν – κάτι που είναι αναπόφευκτο για οποιαδήποτε στρατιωτική δύναμη, καθώς ο εξοπλισμός γερνά γρήγορα, και με γρήγορο ρυθμό σταματά να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της Συμμαχίας. Έτσι πρέπει να αγοράσουμε καινούργιο εξοπλισμό. Το ερώτημα είναι από που τον αγοράζουμε – από τη Ρωσία ή τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οποιαδήποτε απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα πρέπει να λάβει υπ’ όψη της όχι μόνον τις πολιτικές και τις οικονομικές σχέσεις. Θα αποφασίσει επίσης ποια χώρα θα κερδίσει χρήματα από την εξαγωγή, και ποιας οι εργαζόμενοι θα έχουν παραγγελίες, δουλειές και απολαβές. Η διαδικασία διεύρυνσης ήταν επικερδής για τον Αμερικανό και το Δυτικο-Ευρωπαίο επιχειρηματία, εργαζόμενο και –συνεπώς- για τον φορολογούμενο. Ζούμε σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, σε ένα κόσμο αυξανόμενης αλληλεξάρτησης. Επομένως, όλα τα οφέλη στο τέλος είναι αμοιβαία και ακόμη και πολυμερή. Δεν θα σταθώ στις αυστηρά πολιτικές ή στρατιωτικές διαστάσεις των οφελών αυτών.

Τέλος, δέκα έτη μετά την απόφαση για την διεύρυνση της Συμμαχίας, επιτρέψτε μου να ανακατασκευάσω το πλαίσιο και την πραγματική σπουδαιότητα του γύρου της διεύρυνσης που επέτρεψε τη συμμετοχή της Πολωνίας. Αντλώντας από τις προσωπικές μου αναμνήσεις, θα σας υπενθυμίσω ότι η απόσυρση των Σοβιετικών στρατευμάτων από την Πολωνία ήταν αναγκαία προϋπόθεση για την ιδιότητα του μέλους της Συμμαχίας, γιατί θα ήταν αδύνατο να εισέλθει στο NATO ένα κράτος εντός του οποίου στάθμευαν ξένα στρατεύματα – και ειδικά εάν τα στρατεύματα αυτά είναι ενός κράτους που υπήρξε αντίπαλος της Συμμαχίας κατά τα τελευταία 50 χρόνια.

Ενθυμούμαι μια πάρα πολύ συναισθηματική στιγμή όταν, στις 17 Σεπτεμβρίου 1993 (δικαιωματικά μια συμβολική ημέρα) έφευγε από τη χώρα μας ο τελευταίος Ρώσος στρατιώτης. Μια ντουζίνα ή περίπου τόσοι άνδρες και γυναίκες στρατιωτικοί, αφού πρώτα αποχαιρέτησαν στο προαύλιο του Μπελβεντέρε [την τότε κατοικία του Προέδρου της Πολωνίας], παρέλασαν κατά μήκος του δρόμου προς την Ρωσική πρεσβεία. Όμως ο τελευταίος στρατιώτης δεν ακολούθησε τους άλλους· αφού πέρασε την πύλη, απλά άλλαξε τον βηματισμό και γύρισε για να περπατήσει προς τα κάτω στον δρόμο. Ίσως να υπήρχε κάποιος συμβολισμός σε αυτό.

Άλλη μια αξιομνημόνευτη ιστορία σχετίζεται με την αποκαλουμένη Διακήρυξη της Βαρσοβίας που υπογράφηκε από τον Boris Yeltsin τον Αύγουστο του 1993. Ειδικά σήμερα, όπου ακόμη πενθούμε τον πρώτο Πρόεδρο της Ρωσίας, αξίζει να ενθυμηθούμε αυτό το περιστατικό. Ήταν εκεί, υπογράφοντας το έγγραφο και – μπροστά στις κάμερες από όλον τον κόσμο – δήλωσε ότι η Ρωσία δεν είχε τίποτα εναντίον της προσχώρησης της Πολωνίας στο NATO. Η Δύση δεν έπιασε την πλήρη σημασία του γεγονότος αυτού, καθώς δεν ήταν έτοιμη ψυχολογικά για αυτό.

Γνωρίζοντας το αυτό, οι Ρώσοι προσπάθησαν αργότερα να αποσύρουν τη δήλωση αυτή, αλλά κρατήσαμε επ’ ακριβώς τις λέξεις για αρκετά χρόνια, καθώς έπρεπε να περιμένουμε για κάποιο διάστημα για να εισέλθουμε στην ζώνη ασφαλείας της Βορειο-Ατλαντικής Συμμαχίας. Εν τούτοις είχαμε ήδη το πόδι μας στην πόρτα. Και, όπως και στο παρελθόν όταν το παπούτσι του εργάτη, κόλλησε στις πόρτες της ελευθερίας, και τελικά κλώτσησε τις πόρτες για να ανοίξουν, τότε – μετά από χρόνια σκληρής δουλειάς και αγώνα – εισήλθαμε στη Συμμαχία ως ίσοι. Μαζί, πρέπει να δείξουμε αποφασιστικότητα για να διασφαλίσουμε ότι το μάθημα αλληλεγγύης της Συμμαχίας συνεχίζει να αποδίδει καρπούς για τον κόσμο, ανταποκρινόμενοι στις προκλήσεις της παγκόσμιας εποχής.

Σήμερα, δέκα χρόνια μετά από αυτή την σημαντική και ιστορική απόφαση για τη διεύρυνση του NATO, οι Σύμμαχοι μας μπορούν να πουν με πλήρη εμπιστοσύνη ότι άξιζε να την κάνουν. Και εμείς, οι Πολωνοί, είμαστε σε θέση να δηλώνουμε έχοντας καθαρή τη συνείδηση ότι μεταφέραμε το μερίδιό μας από το φορτίο της Συμμαχίας.

...κορυφή σελίδας...