Ιστορία
Η μεγάλη μετακόμιση
Τα επίσημα εγκαίνια του νέου Αρχηγείου του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες στις 16 Οκτωβρίου 1967 ( © NATO)
Ο François Le Blévennec μας πηγαίνει 40 χρόνια πίσω με την αφήγηση της εμπειρίας του από την μετακόμιση του Αρχηγείου του ΝΑΤΟ από το Παρίσι στις Βρυξέλλες.

Στις 10 Μαρτίου 1966, με ένα υπηρεσιακό σημείωμα που απευθυνόταν στα άλλα 14 κράτη του ΝΑΤΟ, η Γαλλική κυβέρνηση ανακοίνωνε την πρόθεσή της να αποσύρει το Γαλλικό προσωπικό από το ενιαίο στρατιωτικό αρχηγείο του ΝΑΤΟ, να τερματίσει την παραχώρηση των Γαλλικών δυνάμεων στις διεθνείς διοικήσεις και να ζητήσει την απομάκρυνση από το Γαλλικό έδαφος του αρχηγείου του ΝΑΤΟ, και των βάσεων που δεν ήταν κάτω από Γαλλική εξουσία. Όμως η Γαλλία δεν αμφισβήτησε την Συνθήκη της Ουάσινγκτον, και ευχήθηκε να συνεχίσει να υπάρχει η Ατλαντική Συμμαχία.

Η Γαλλική ανακοίνωση κτύπησε τις διεθνείς σχέσεις σαν βροντή. Από τότε που επέστρεψε στην εξουσία ως ηγέτης της χώρας το 1958, ο Στρατηγός Ντεγκόλ ήθελε να μεταρρυθμίσει τον Οργανισμό – συγκεκριμένα, την πυρηνική πολιτική του ΝΑΤΟ, την ολοκληρωμένη δομή διοίκησης και τον ηγετικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών – αλλά όχι την ίδια τη Συμμαχία. Η Συνθήκη που υπογράφηκε στην Ουάσινγκτον το 1949 συγκέντρωσε μια ομάδα κρατών για να αντιμετωπίσει την απειλή από τη Σοβιετική Ένωση. Ο Οργανισμός, όπως δημιουργήθηκε μεταξύ του 1950 και του 1954 με μια απόφαση του Βορειο-Ατλαντικού Συμβουλίου (NAC), έπρεπε να καθοδηγείται σε καιρό ειρήνης από έναν Αμερικανό στρατηγό. Του ανατέθηκε η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης δομής διοίκησης, η κατάρτιση επιχειρησιακών σχεδίων για τις ανεπτυγμένες στην Ευρώπη δυνάμεις και ο συντονισμός της εκπαίδευσης και η ενοποίηση των δυνάμεων αυτών.

Μόλις από τον Μάρτιο του 1959, ο Στρατηγός Ντεγκόλ είχε αρνηθεί να ενσωματώσει τις αεράμυνες της Γαλλίας στο σύστημα του ΝΑΤΟ, είχε αποσύρει τον Γαλλικό στόλο της Μεσογείου από τον έλεγχο του ΝΑΤΟ και είχε απαγορεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες από του να σταθμεύσουν τα πυρηνικά της όπλα και τους σχετικούς εκτοξευτές στην Γαλλία. Το 1960, προσπάθησε να αναθεωρήσει την Συνθήκη όπως επέτρεπε το Άρθρο 12, αλλά δεν τον υποστήριξαν τα άλλα κράτη μέλη.

Έτσι η απόφαση του Μαρτίου του 1966 δεν ήταν στην πραγματικότητα μια έκπληξη, εάν και εξέθετε ευρέως θεμελιώδεις διαφορές που είχαν να κάνουν με το μέλλον του Οργανισμού μεταξύ ενός από τους κύριους Συμμάχους και των άλλων συνεταίρων.

Ήταν στα μέσα της κρίσης αυτής όταν, στις 15 Μαρτίου 1966, παρουσιάστηκα στο αρχηγείο στο Porte Dauphine στις παρυφές της Bois de Boulogne με μια επιστολή αποδοχής στην τσέπη μου. Η πρόθεσή μου ήταν να αναλάβω την θέση που μου είχαν προσφέρει στα Κεντρικά Μητρώα. Αυτό το λευκό κτίριο – στη μορφή ενός τεράστιου Α (για την Ατλαντική Συμμαχία) – μου ήταν γνωστό, καθώς είχα περάσει τους 14 από τους 16 μήνες της στρατιωτικής μου θητείας με την Μόνιμη Ομάδα εκεί. Το δίλλημα ήταν τι να κάνουν με αυτόν τον νέο Γάλλο, με τον ενθουσιασμό του και τις καλές του προθέσεις; Η λύση βρέθηκε γρήγορα: ένα προσωρινό τρίμηνο συμβόλαιο, με την υπόσχεση ενός συμβολαίου αορίστου χρόνου εάν όλα πήγαιναν καλά.

Στη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου του 1966, η ατμόσφαιρα στους διαδρόμους του “Dauphine” ήταν τεταμένη.

Έτσι, με τον κατάλογο για έλεγχο, έκανα μια μικρή βόλτα στις διάφορες υπηρεσίες – με τη συντροφιά της Ursel Lorenzen, μιας ήσυχης, αγέλαστης νεαρής Γερμανίδας η οποία έγινε διάσημη μετά από 20 χρόνια όταν παρουσιάστηκε στην τηλεόραση της Ανατολικής Γερμανίας με ένα διαφορετικό προσωπείο: αυτό του πράκτορα που αποστάτησε.

Στη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου του 1966, η ατμόσφαιρα στους διαδρόμους του “Dauphine” ήταν τεταμένη. Ως θύματα μιας κατάστασης για την οποία δεν ήταν υπεύθυνα, τα Γαλλικά μέλη του Διεθνούς Επιτελείου κρατούσαν τα κεφάλια τους σκυμμένα. Εν τω μεταξύ, οι συνάδελφοί τους από άλλα κράτη έκαναν αξιέπαινες προσπάθειες για να κρύψουν οποιαδήποτε δυσαρέσκεια αισθανόντουσαν.

Στις αρχές Ιουνίου, το NAC αποφάσισε να μεταφέρει το στρατιωτικό αρχηγείο εκτός Γαλλίας, κατά προτίμηση σε μια τοποθεσία κάπου εντός της Μπενελούξ. Το Σεπτέμβριο, οι 14 Σύμμαχοι της Επιτροπής Αμυντικού Σχεδιασμού συμφώνησαν ότι το Ανώτατο Αρχηγείο Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης (SHAPE) θα έφευγε από την Voluceau-Rocquencourt κοντά στις Βερσαλλίες, στη Γαλλία και θα ανασυγκροτείτο στην Chièvres-Casteau κοντά στην Mons, στο Βέλγιο από την 1η Απριλίου 1967.

Η προθεσμία που υπήρχε για την οικοδόμηση του νέου αρχηγείου ήταν πολύ μικρή, και μετά δυσκολίας πίστευε οποιοσδήποτε ότι θα μπορούσε να τηρηθεί αυτή. Ωστόσο οι κατασκευαστικές εταιρείες, οι περισσότερες Βέλγικες, επέτυχαν τον απίστευτο άθλο του να τελειώσουν την κατασκευή εγκαίρως, και τα εγκαίνια του SHAPE έλαβαν χώρα την 31η Μαρτίου 1967.

Το πρόβλημα με το Αρχηγείο της Συμμαχίας παρέμεινε. Για πολλούς μήνες αβεβαιότητας, έβριθαν οι φήμες. Η Ρώμη ήταν υποψήφια για λίγο διάστημα, αλλά δεν υπήρχαν αρκετά καταλύματα στην Ιταλική πρωτεύουσα με την χρόνια έλλειψη στέγασης. Επίσης αναφέρθηκε η Ολλανδία, αλλά και πάλι εδώ, τα περιορισμένα διαθέσιμα καταλύματα δεν ικανοποιούσαν τις απαιτήσεις του προσωπικού του Αρχηγείου. Για λίγο το Λονδίνο, όπου εκεί υπήρξε το πρώτο Αρχηγείο του Οργανισμού, προσφέρθηκε να είναι η νέα καρδιά της Συμμαχίας, αλλά γρήγορα αποσύρθηκε όταν οι Σύμμαχοι έδειξαν μικρό ενθουσιασμό.

Μετά από εκτεταμένα επιχειρήματα μεταξύ των κρατών που επιθυμούσαν το Συμμαχικό Αρχηγείο να παραμείνει στο Παρίσι και εκείνων που επιθυμούσαν να μεταφερθεί αυτό σε άλλο μέρος, στις 26 Οκτωβρίου 1966, λήφθηκε η απόφαση να στηθεί αυτό στις Βρυξέλλες.

Το επόμενο ερώτημα ήταν αυτό της κατάλληλης τοποθεσίας, με σύγχρονες διασυνδέσεις για την μεταφορά και επαρκή τηλεπικοινωνιακά μέσα – και όλα έπρεπε να ικανοποιούν τα πρότυπα ασφαλείας του ΝΑΤΟ. Το ΝΑΤΟ πλήρωσε αυτό που τότε ήταν μια σημαντική αμοιβή επιλογής για τον πύργο Namur, όμως μια μελέτη σκοπιμότητας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό το κτίριο στην καρδιά της πόλης δεν είχε διαθέσιμο επαρκή χώρο, και ότι υστερούσε η ασφάλεια της εγκατάστασης και του περίγυρου.

Ο χρόνος πίεζε και έπρεπε να βρεθεί γρήγορα μια λύση. Η Βελγική κυβέρνηση που είχε προτείνει την περιοχή Heysel, η οποία είχε στεγάσει την Expo ’58 (την Παγκόσμια Έκθεση των Βρυξελλών). Οτιδήποτε χρειαζόταν υπήρχε εκεί: μια μεγάλη περιοχή έξω από το κέντρο της πόλης· καλό τραμ και λεωφορειακές γραμμές· τις τηλεπικοινωνιακές εγκαταστάσεις της Expo· καλά σπίτια σε επαρκή αριθμό· κλπ. Ήταν πολύ καλή περίπτωση για να είναι αληθινή!

Το ρολόι κτυπούσε, και αποκλειόταν η διατήρηση του αρχηγείου στο Παρίσι για αρκετό διάστημα προκειμένου να κτιστεί κάτι αντίστοιχης ποιότητας. Η Βελγική κυβέρνηση αναπλήρωσε το κενό με μια λύση δύο-φάσεων –μια προσωρινή διευθέτηση που θα προετοιμαζόταν πολύ γρήγορα, και ένα μόνιμο αρχηγείο που θα κτιζόταν εντός πέντε ετών στην περιοχή Heysel.

Για το προσωρινό αρχηγείο, το παλαιό αεροδρόμιο των Βρυξελλών στην περιοχή Haren ικανοποιούσε όλα τα κριτήρια. Την εποχή εκείνη το αχρηστεμένο αυτό αεροδρόμιο θεωρείτο ως μια πιθανή εγκατάσταση για να στεγαστεί ένα στρατιωτικό νοσοκομείο. Ήταν σε καλό σημείο μεταξύ του αεροδρομίου Zaventem και του κέντρου της πόλης.

Μεγάλο μέρος του εξοπλισμού που ερχόταν από το Παρίσι την ημέρα το βράδυ εξαφανιζόταν, γιατί πολλές από τις πόρτες δεν είχαν κλειδαριές.

Όμως υπήρχε ένα μικρό πρόβλημα όταν έφθασε η ώρα για το σκάψιμο των θεμελίων: οι σχεδόν άφθαρτοι τσιμεντένιοι διάδρομοι προσγείωσης είχαν κτιστεί στην διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου από την Λουφτβάφε για τα βομβαρδιστικά της, τα οποία απογειωνόντουσαν από το Haren για να κτυπήσουν στόχους στην μεγάλη Βρετανία. Στο βιβλίο του, The Big Show – το οποίο πούλησε εκατοντάδες χιλιάδες αντίγραφα μετά από τον πόλεμο – ο άσος πολεμιστής της ΡΑΦ Pierre Closterman περιέγραψε το πώς βομβάρδισε αργότερα η Λουφτβάφε το αεροδρόμιο που είχε κτίσει, αφού πρώτα το είχαν καταλάβει οι Σύμμαχοι από εκείνους. Την νύχτα της 31ης Δεκεμβρίου 1944 προς την 1η Ιανουαρίου 1945, στο ύψωμα της Μάχης του Bulge, η Γερμανική αεροπορία πραγματοποίησε την τελευταία της σημαντική επιδρομή βομβαρδισμού στην περιοχή του σημερινού Αρχηγείου της Συμμαχίας, καταστρέφοντας αρκετές δωδεκάδες Συμμαχικών αεροπλάνων που ήταν καθηλωμένα στο έδαφος λόγω κακών καιρικών συνθηκών και των εορτασμών για το Νέο Έτος.

Το προσωρινό αρχηγείο στο Haren κτίστηκε το ίδιο γρήγορα όπως είχε συμβεί και με το SHAPE, με παρόμοιο σχεδιασμό με απουσία οποιασδήποτε αρχιτεκτονικής ακρότητας, και τα επίσημα εγκαίνια ορίστηκαν για την 16η Οκτωβρίου 1967.

Η μετακίνηση από το Παρίσι στις Βρυξέλλες, η οποία έκανε πλούσιες πολλές από τις μεταφορικές εταιρείες, προχώρησε χωρίς κάποια σημαντικά απρόοπτα – με εξαίρεση την κατάρρευση του γερανού που είχε έρθει ειδικά από τη Γερμανία για να σηκώσει την Τουρκική νωπογραφία που βρίσκεται σήμερα στην είσοδο του Αρχηγείου.

Φυσικά το προσωπικό είχε απομακρυνθεί για αυτή την περίπλοκη επιχείρηση. Από μια εξαιρετικά πλεονεκτική θέση στην Place Dauphine, είδα το μπράτσο του γερανού να πέφτει, τον χειριστή να τρέπεται σε ορμητική φυγή – ευτυχώς διέφυγε γλυτώνοντας την ζωή του – και τον γερανό να συντρίβεται στο έδαφος της πλατείας. Και ένα άλυτο αίνιγμα: η μοναδική φωτογραφία του γερανού που πέφτει λήφθηκε από την ταράτσα του κτιρίου από έναν φωτογράφο της Κομμουνιστικής εφημερίδας L’Humanité. Κανείς δεν γνωρίζει το πώς έφθασε εκεί χωρίς άδεια – και χωρίς να τον προσέξουν.

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του Γενικού Γραμματέα την εποχή εκείνη ήταν η εκτεταμένη έλλειψη ενθουσιασμού μεταξύ του Διεθνούς Επιτελείου για να μετακινηθούν και να στήσουν το σπίτι τους στις Βρυξέλλες. Λιγότερο από το μισό των μελών του προσωπικού απάντησε θετικά στην πρόταση.

Κάποιοι εξ αυτών – ειδικά οι Γάλλοι, αλλά και άλλες εθνικότητες επίσης – ήταν καλά ενσωματωμένοι στην Γαλλική κοινωνία και είχαν επενδύσει σε ακίνητα. Τα παιδιά τους μορφωνόντουσαν στο Γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα, και κατά την άποψή τους, η μετακίνηση δεν προσέφερε τίποτα παρά μόνον μειονεκτήματα για τους ίδιους.

Άλλοι είχαν σοβαρά προβλήματα με τους μισθούς. Οι Βελγικές κλίμακες ήταν μικρότερες από τις αντίστοιχες Γαλλικές. Ακόμη για άλλους – ειδικά για το μεγάλο τμήμα των Βρετανών γραμματέων και δακτυλογράφων που απάντησαν συνολικά εχθρικά – το καλύτερο πράγμα γύρω από την εργασία στο ΝΑΤΟ ήταν το ότι μπορούσαν να ζουν στο Παρίσι. Δεν ήθελαν να πάνε στις Βρυξέλλες, συγκεκριμένα να έχουν μικρότερο μισθό, και ειδικά όταν δεν θα είχαν καμία δυσκολία να βρουν καλοπληρωμένη εργασία στο Παρίσι σε μια εποχή ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης και πλήρους απασχόλησης. Για να διορθωθεί το πρόβλημα αυτό καθιερώθηκε το επίδομα για τις γραμματείς.

Όσον αφορούσε εμένα, η εξωτική αύρα των Βρυξελλών με προσέλκυε. Για έναν σωστά-σκεπτόμενο Παριζιάνο στην δεκαετία του 1960, οι Βρυξέλες βρισκόντουσαν κάπου στον δρόμο για τον Βόρειο Πόλο, με λίγα λόγια, για μένα, ήταν μια περιπέτεια. Η Βελγική πρωτεύουσα δεν ήταν ακόμη η κοσμοπολίτικη, πολυπολιτισμική πόλη που έχει γίνει σήμερα. Σε σύγκριση με το Παρίσι, ήταν «επαρχιακά χαριτωμένη». Αλλά στις 15 Αυγούστου 1967, όταν πήγα στις Βρυξέλλες για πρώτη φορά με κάποιους συναδέλφους για να βρούμε ένα διαμέρισμα, ήμασταν θύματα μιας επιτυχημένης μετεωρολογικής επιχείρησης παραπληροφόρησης – γιατί συναντήσαμε κύμα καύσωνα και τροπικό ήλιο.

Όπως πολλοί άλλοι, αναμένοντας την μετακίνηση από το Haren νοίκιασα ένα διαμέρισμα σε μια περιοχή κοντά στο Heysel χωρίς κανέναν δισταγμό. Αυτό ήταν μεγάλο λάθος! Η μετακίνηση δεν έγινε ποτέ, και το αρχηγείο στο Haren επρόκειτο να παραμείνει αυτό που είναι σήμερα, η Έδρα της Συμμαχίας, της οποίας η προσωρινή φύση επιβαρύνθηκε από την προσθήκη από ένα συνονθύλευμα προκατασκευασμένων πτερύγων οι οποίες είναι ακόμη πιο απαράδεκτες από τα αρχικά κτίρια.

Τον Οκτώβριο του 1966, αφού πέρασα σε ένα διαγωνισμό, μετακινήθηκα στην Υπηρεσία Τύπου. Ανέλαβα τη θέση μου στο Haren στις 9 Οκτωβρίου 1967, μία εβδομάδα πριν από τα επίσημα εγκαίνια. Την εποχή εκείνη, οι δρόμοι εντός του Αρχηγείου δεν είχαν στρωθεί ακόμη. Το κύμα του καύσωνα κράτησε μόνον για μερικές ημέρες τον Αύγουστο, και στη συνέχεια είχαμε το τυπικό αδιάκοπο ψιλοβρόχι των Βρυξελλών που μεταμόρφωσε ολόκληρη την περιοχή σε ένα μπάνιο-λάσπης. Μέσα στα κτίρια, οι σοβάδες ήταν ακόμη άβαφτοι. Η ποιότητα της κατασκευής ήταν ξεκάθαρη και μπορούσαν να την δουν οι πάντες, και ο επικεφαλής ελαιοχρωματιστής, ένας μουσάτος Βρυξελλιώτης με την προφορά και το πηγαίο χιούμορ του να ταιριάζουν, επέμενε ότι αυτός, και οι άνδρες του και οι μπογιές του ήταν εκεί για να προλάβουν το να πέσουν οι τοίχοι με το πρώτο ελαφρύ αεράκι.

Μεγάλο μέρος του εξοπλισμού που ήρθε από το Παρίσι την ημέρα έτεινε να εξαφανιζόταν το βράδυ γιατί πολλές από τις πόρτες δεν είχαν κλειδαριά. Για τους πρώτους που έφθασαν η Τυπική Διαδικασία (Standard Operating Procedure) ήταν απλή: Κάντο Μόνος σου (Do It Yourself)! Έτσι για να επιταχύνω την διαδικασία εγκατάστασης, ως ένας μελάτης του ΙΕΑ, εξοπλίστηκα με ένα κατσαβίδι και ένα γαλλικό κλειδί, και σε μερικές ημέρες είχα τοποθετήσει το μεταλλικό ράφι που χρειαζόταν η υπηρεσία μου.

Η τελετή των εγκαινίων στις 16 Οκτωβρίου 1967, μπροστά από το ολοκαίνουργο αλλά ήδη σκουριασμένο άγαλμα στο προαύλιο, ήταν ότι θα μπορούσε να περιμένει κανείς: VIP που φαινόντουσαν ξεκάθαρα στις ξύλινες εξέδρες, και μια σειρά από επίσημες ομιλίες, που όλες ποτιζόντουσαν από ένα συνεχές ψιλοβρόχι – έτσι για να υπάρχει λίγη τοπική ατμόσφαιρα.

Μέχρι το τέλος του πρωινού όλα είχαν ολοκληρωθεί. Η Συμμαχία και το Συμβούλιο της είχε εγκατασταθεί στο Haren για καλύτερα ή και χειρότερα. Μάλιστα, το χειρότερο δεν άργησε να έρθει, με την Άνοιξη της Πράγας και την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία πολύ κοντά στις 20-21 Αυγούστου 1968.

Αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία.

...κορυφή σελίδας...