NATO ana sayfa
NATO Dergisi Ana Sayfası
      Bu sayı:Sonbahar 2005 Önceki sayılar  |  Dil
NATO ana sayfa
 İçindekiler
 Önsöz
 Özetler
 Tartışma
 Söyleşi
 Tarih
 Özel
 Analiz
 İstatistik
 Yazarlar
 Bibliyografya
 Bağlantılar
 Bir Sonraki
 Sayı
NATO Dergisi Ana Sayfası Editör'le Sonbaharışma / Abonelik Basılabilir

Bu makaleyi bir arkadaşıma gönder

Akdeniz’de Terörle Mücadele


Akdeniz’de her gün devriye gezen NATO deniz araçları
ve uçakları geçen ticari gemileri kontrol ediyorlar
(© AFSOUTH)

Koramiral Roberto Cesaretti NATO’nun Ekim 2001’den beri Akdeniz’de terörle nasıl mücadele ettiğini anlatıyor.

Geçtiğimiz 4 yıl içinde NATO’nun 5. Madde kapsamında yürüttüğü toplu savunma operasyonu Akdeniz’in önemli bir kısmında konuşlandırılmış orta halli bir askeri varlıktan tüm Akdeniz’i kapsayan, ve sürekli olarak değişen bir terörle mücadele operasyonuna dönüştü. Bu süreç içinde İttifak stratejik bir bölgede barışın, istikrarın ve güvenliğin korunmasına katkıda bulundu, koruma amaçlı deniz operasyonları konusunda son derece değerli deneyimler edindi, ve uluslararası terörle mücadele konusunda da kullanılabileceği etkili istihbarat toplama ve enformasyon paylaşma yöntemleri geliştirdi.

NATO’nun Akdeniz Hazır Kuvveti 6 Ekim 2001 günü Taliban ve El Kaide ’yi Afganistan’dan atmak amacıyla ABD önderliğinde girişilen Enduring Freedom operasyonunun başlamasından bir gün önce Doğu Akdeniz’de konuşlandı. 11 Eylül tarihinde ABD’ye karşı girişilen terörist saldırılarını takiben Birleşmiş Milletler’in talebi ve daha sonra da NATO’nun 5. maddeyi yürürlüğe koyması ile alınan bu önlemle stratejik önem taşıyan uluslararası sularda çok önemli bir zamanda caydırıcı bir varlık ve gözetim sağlanması amaçlanıyordu.

Aradan geçen yıllar içinde İttifak terörle mücadeledeki rolünü geliştirip operasyon sırasında öğrenilenleri operasyona katmaya başladıkça, daha sonra Active Endeavour adını alan bu operasyon da giderek sofistike hale geldi. Active Endeavour ’un yönergesi düzenli olarak gözden geçirildi ve misyonu ve kuvvet yapısı tüm Akdeniz'de etkili bir terörle mücadeleye göre uyarlandı.

Şubat 2003’te operasyon genişletildi ve Müttefik devletlerin ticaret gemilerine Cebelitarık boğazından geçişlerinde eskort sağlanmaya başlandı. Bu önlem bu son derece dar geçitten geçen gemilerin terörist saldırılara hedef olabilecekleri konusunda alınan istihbarata dayanarak alınmıştı. Eskort uygulaması Mayıs 2004’te, talep sayısındaki düşüş nedeniyle kaldırıldı; ancak gerekirse her an yeniden başlayabilir.

Nisan 2003’te NATO Active Endeavour operasyonunun kapsamını “izin alarak gemiye çıkma” (compliant boarding) operasyonlarını da kapsayacak şekilde genişletti. Bu operasyonlar uluslararası hukuk kuralları doğrultusunda geminin sahipleri ve bayrak devletlerinin izni ile gemiye çıkmaya olanak veriyor. Mart 2004’te NATO Active Endeavour’ın operasyon alanını tüm Akdeniz’i kapsar hale getirdi. 15 Eylül 2005 tarihine kadar 60,000 kadar gemi “durduruldu” ve 95 gemiye girildi. Ayrıca Cebelitarık Boğazından geçen 488 sivil gemiye eskort hizmeti sağlandı.

Yeni operasyon modeli

Ekim 2004’te NATO yeni bir operasyon modeli oluşturdu. O tarihten itibaren şüphe çeken gemiler hakkında bilgi ve istihbarat toplama ve işleme koyma üzerinde odaklanıldı. Böylece artık gemileri izlemek veya gemiye girmek gibi belirgin görevler için kara kuvvetlerini mukabele gücü olarak kullanmak mümkündür. Bu yeni operasyon modeli proaktif bir konuma sahiptir. Gerektiğinde bir takviye gücü, örneğin NATO Mukabele Gücü’nün Hazır Deniz Gruplarından biri, Endeavour Görev Gücü’ne katılarak bu varlığı kuvvetlendirebilir ve daha yoğun bir keşif yeteneği sağlayabilir.

Active Endeavour artık özellikle aşağıdaki dört alanda faaliyet göstermektedir: denizdeki veya denizden gelecek terörizmi destekleyecek eylemleri caydırmak ve durdurmak; Akdeniz’deki “boğum” noktalarını (choke points), yani en önemli geçit ve limanları kontrol altında tutmak (NATO Mayınlara Karşı Önlemler Hazır Gruplarından birinin mayın avlama gemilerini güzergahları incelemek üzere konuşlandırmak suretiyle); gerektiğinde belirlenen gemilere Cebelitarık Boğasından geçişlerinde eskort sağlamak; ve Akdeniz Diyaloğu programını ve ikili ve çok taraflı ilişkileri destekleyen diğer programları güçlendirmek.

Active Endeavour operasyonuna tahsis edilen NATO birlikleri Akdeniz havzasında her an devriye gezmekte, bilgi toplamakta ve etraftaki durumu değerlendirmektedir. Bunlar gözle görülür bir varlık, ve gerekirse derhal tepki verebilecek potansiyel mukabele güçleri sağlamaktadırlar.

Napoli’deki Müttefik Kuvvetler Deniz Unsur Komutanlığı Karargahı (CC-MAR) bu operasyonu 24 saat çalışan Deniz Harekat Merkezi vasıtasıyla kontrol etmektedir. Çeşitli NATO ülkelerinin ulusal ajansları ile yakın bağları olan ve bunlarla bilgi alış verişinde bulunan bu Harekat Merkezi, NATO Deniz İstihbarat Koordinasyon Merkezi’nin yakınında yer almaktadır. Diğer bir bilgi kaynağı da deneme mahiyetindeki Müşterek Enformasyon ve Analiz Merkezidir (JIAC). Bir füzyon merkezi olarak yapılandırılan bu merkez alınabilen tüm bilgiyi toplayıp, bir araya getirir ve bu bilgileri analiz ettikten sonra elde edilen verileri bir eyleme temel olabilecek istihbarat olarak uygun komutanlığa ulaştırır. Merkez NATO’nun Napoli’deki Müşterek Kuvvet Komutanlığında bulunmakta ve tüm işlevsel sorumluluk alanını gözetim altında tutmaktadır. Bu ajanslar Active Endeavour komutanı olarak bana mevcut sınırlı kaynakları mümkün olan en etkili biçimde yönetebilmem için gereken bilgi ve analizi sağlarlar.

Fiziki varlık denizde güvenliği sağlamak açısından çok işe yarar. Müttefikler tarafından gönüllü olarak Active Endeavour operasyonuna tahsis edilen firkateynler ve ufak torpido muhripleri Akdeniz’de devriye gezmektedirler. Gerektiğinde İttifak’ın yüksek hazırlık düzeyindeki iki deniz kuvveti bunlara destek vermektedir. Ayrıca denizaltılar şüpheli faaliyetleri tespit etmek için belirli bölgeleri gözetim altında tutarak bu birimlere keşif faaliyetlerinde destek sağlamaktadırlar. Deniz devriye uçakları da çok geniş alanları gözetim altında tutmakta ve çeşitli sensörlerle gemileri ve diğer ilgi çeken nesneleri belirleyip bunları sınıflandırmaktadır.

Active Endeavour operasyonu ağırlıklı olarak Akdenizli müttefiklerin lojistik desteğine dayanmakta ve iki lojistik üs (Yunanistan’da Souda ve Türkiye'de Aksaz) ve Müttefiklerin Akdeniz havzasındaki diğer limanlarını kullanmaktadır.

Operasyon kapsamında neler yapılıyor

Devriye görevindeki NATO gemi ve uçakları her gün Akdeniz’de seyreden ticaret gemileri ile bağlantı kurmakta ve sorgulama yapmaktadır. Gemilerden kendilerini tanıtmaları ve faaliyetlerini tanımlamaları istenmekte, alınan bu bilgi hem Napoli’deki Müttefik Kuvvetler Deniz Unsur Komutanlığı’na (CC-MAR), hem de İngiltere’deki (Northwood) NATO Gemicilik Merkezi’ne bildirilmektedir. Olağandışı veya şüpheli bir şey görüldüğünde 15-20 kişilik özel eğitim görmüş personel, geminin belgelerini ve taşıdığı kargoyu incelemek üzere gemiye çıkabilmektedir. Terörizmle ilgili bir faaliyet konusunda herhangi bir inanılır istihbarat veya kuvvetli deliller varsa, Endeavour Görev Gücü bölgede konuşlanmaya ve Kuzey Atlantik Konseyi’nin onayladığı gerekli her müdahaleyi yapmaya hazırdır.

NATO’nun Active Endeavour ve koruma amaçlı diğer deniz operasyonlarında edindiği deneyim İttifak’a bu alanda eşsiz bir uzmanlık kazandırmıştır.

Gemilerin teftişleri hem bayrak devletinin hem de gemi kaptanının izniyle yapılır. Sonuçlar Napoli’deki CC-MAR tarafından değerlendirilir. Herhangi bir usulsüzlük bulunursa terörizmle ilgili olmasa bile bu bilgi geminin uğrayacağı bir sonraki limandaki ilgili emniyet birimlerine bildirilir—söz konusu ülke ile bu konuda bir protokol imzalanmış olması kaydıyla. Şüpheli gemi bundan sonra sorumlu ajans tarafından gereken muamele yapılana kadar veya limana gitmek üzere bir ülkenin kara sularına girene kadar izlenir. Bir gemi müfettişlerin girişine izin vermezse, NATO geminin herhangi bir NATO ülkesinin kara sularına girdiği anda teftiş edilmesini sağlamak için gereken önlemleri alır.

Napoli’deki CC-MAR müttefiklerin ulusal ajansları ile ve Akdeniz’deki NATO deniz kuvvetleri ile doğrudan işbirliği içindedir. Bu tür bir operasyonun yararları bir örnekle daha iyi anlaşılacaktır. Haziran 2003 tarihinde güney bölgesindeki ülkelerden birisi bir geminin hareketlerinden şüphelendiğini bildirdi. Napoli’deki CC-MAT bu konunun bilinmesini sağlamak ve NATO veya ulusal makamlar tarafından girişilebilecek bir eyleme hazırlık olması için bu durumu geniş bir kitleye iletti. Daha sonra bir Müttefik ülkenin Sahil Güvenlik unsuru söz konusu gemiyi kendi kara suları dahilinde görünce bu bilgiden yararlandı ve ulusal makamlar olayı daha ayrıntılı biçimde incelemeye karar verdiler.

Denizde hazır bir kuvvet bulunması NATO’ya terörle mücadelenin yanı sıra çok çeşitli olaylara ve olağanüstü durumlara mukabele etme fırsatı vermektedir. Bunlar arasında insani yardım, arama ve kurtarma, ve afet yardımı operasyonları sayılabilir. Nitekim Aralık 2001’de NATO gemi ve helikopterleri şiddetli bir fırtına nedeniyle denizin ortasındaki bir petrol platformunda mahsur kalan 84 sivili bu şekilde kurtardılar. Ocak 2002’de NATO gemi ve helikopterleri Doğu Akdeniz’de Girit açıklarında batmakta olan bir gemideki 254 yolcunun kurtarılmasını sağladılar. Helikopterler yolcuları karaya taşıdı; geminin gövdesindeki hasar denizde tamir edildikten sonra gemi limana çekildi.

Haziran 2004’te İstanbul’da yapılan NATO Zirvesinde İttifak Akdeniz Diyaloğu ülkeleri de dahil olmak üzere NATO ortaklarını Active Endeavour’a katılmaya davet ederek operasyonu daha da kuvvetlendirmeye karar verdi. Tüm destek teklifleri ve diğer ilgili devletlerden gelen tekliflerin her biri ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Örneğin, 2004 yılında Rusya ve Ukrayna katkıda bulunarak destek vermeyi teklif ettiler. Her iki tarafın uzman ekipleri halen Rus ve Ukrayna kuvvetlerini 2006 de operasyona entegre etmek için çalışıyorlar.

Üç Akdeniz Diyaloğu ülkesi (Cezayir, İsrail, ve Fas) ile üç Ortaklık ülkesi de (Hırvatistan, Gürcistan ve İsveç) operasyona katılmak istediklerini ifade ettiler. Katkılarının düzeyi, ilgili ülkenin kendine has özelliklerine dayanarak belirlenecek ve alınan teklifler ile operasyonun ihtiyaçlarının karşılaştırılması suretiyle en iyi şekilde kullanılacaktır.

İstihbarat paylaşımının geliştirilmesi

NATO bir taraftan da tüm Akdeniz ülkelerinin havzadaki ticari taşımacılıkla ilgili enformasyonu etkili biçimde paylaşabilmelerini sağlayacak deneme mahiyetinde bir ağ sistemi geliştirmektedir. Bu sistem onaylanıp uygulamaya geçirildikten sonra yasa dışı faaliyetlerin boyutu ile ilgili algılamalarımız, ve dolayısıyla bunları kontrol edebilme yeteneğimiz önemli ölçüde artacaktır. Sonuçta ortaya çıkacak olan Akdeniz’deki ticari gemi taşımacılığı trafiği tablosu, hem emniyet teşkilatlarının, hem de uluslararası sulardaki NATO kuvvetlerinin bu problemler karşısında kararlı biçimde davranabilmelerine yardımcı olacak.

Yine de NATO, Akdeniz’in çevresindeki NATO üyesi olmayan ülkelerden daha fazla ulusal katkı beklemektedir. Bu katkılar işbirliği ve enformasyon paylaşımını arttırarak Active Endeavour operasyonunun sorumluluk alanı içinde etkinliği arttıracağı gibi varlık tahsisi konusundaki ihtiyacı da azaltacaktır.

Active Endeavour zaman içinde Müttefiklerin ve Akdeniz çevresindeki ülkelerin denizde toplanan enformasyonu paylaştıkları enformasyon ve istihbarata dayanan bir operasyon haline gelmiştir. Enformasyon paylaşımında bugüne kadar ulaşılan düzey, gelecek açısından sağlam bir temel oluşturmaktadır. Amaç çok daha etkili bir enformasyon toplama ve analiz sistemi geliştirmek ve operasyonu istihbarata dayanan bir operasyondan istihbarat ile güdümlenen bir operasyona dönüştürmektir.

Bu amaca ulaşmakta temel araç Müşterek Enformasyon ve Analiz Merkezi (JIAC) olacaktır. JIAC ortak enformasyon toplama ve rapor verme stratejisini teşvik edecek, analiz ve uyarı sağlayacak, ve varlıkların konuşlanmaları konusunda danışmanlık sağlayacaktır. JIAC enformasyonun mümkün olan en geniş düzeyde paylaşımını sağlamak ve elde ettiği verilerin zaman kaybetmeden bundan yararlanacak ajans ve ülkelere ulaştırılması amacıyla kurulmuştur. JIAC hem NATO hem de bireysel olarak müttefiklerin çalışmalarına yeni bir enerji getirerek bölgede istikrarsızlık yaratan terörizm, organize suçlar ve kitle imha silahlarının yayılması gibi faktörlere karşı sürdürülen mücadeleye katkısı olabilecek enformasyonu sağlayacaktır.

NATO’nun Active Endeavour ve diğer koruma amaçlı deniz (interdiction) operasyonları sayesinde edindiği deneyim İttifak’a bu alanda eşsiz bir uzmanlık kazandırmıştır. Bu uzmanlık terörle mücadele, ve özellikle de kitle imha silahlarının yayılması ve kaçakçılığı konusundaki uluslararası çalışmalar açısından çok önemlidir. Sonuç olarak tehlikeli teknolojilerin devletler arasında ve hükümet dışı endişe verici aktörler arasında akışını durdurmayı amaçlayan ABD önderliğindeki Nükleer Silahların Yayılmasına Karşı Güvenlik Girişimi’ne katılan ülkeler, halen NATO’nun deniz operasyonlarından bazı dersler almaya çalışmaktadırlar.

Active Endeavour Akdeniz’de ve denizden gelen terörle mücadelede önemli bir araç olduğunu kanıtlamıştır. Tüm Akdeniz ülkelerinin askeri ve sivil kurumlarının işbirliğinin sürmesi sayesinde NATO bir gün sadece terörle ve bölgedeki yasa dışı faaliyetlerle mücadele konusundaki daha holistik bir yaklaşımın koordinasyonu ile uğraşacaktır. Yetkililerin şüpheli durumlarda mukabelede bulunabilmelerine olanak sağlayacak etkili bağlantılar kurulduğunda ve uygun anlaşmalar uygulamaya geçirildiğinde Active Endeavour hem NATO Müttefiklerini hem de Ortakları kapsayan rutin bir faaliyete dönüşecektir.

Koramiral Roberto Cesaretti Active Endeavour operasyonu komutanıdır.

...yukarı...