Ga naar de startpagina van de NAVO
Ga naar de startpagina van de NAVO kroniek
      Dit nummer: herfst 2005 Vorige nummers  |  Taal
Ga naar de startpagina van de NAVO
 Inhoud
 Voorwoord
 Samenvattingen
 Debat
 Interview
 Geschiedenis
 Speciaal Artikel
 Analyse
 Statistieken
 Medewerkers
 Bibliografie
 Links
 Volgend
 nummer
Ga naar de startpagina van de NAVO Kroniek Contacteer de uitgever /Abonnement Druk-vriendelijke versie

Dit artikel verder doorsturen

Samenwerking tussen de NAVO en Rusland in de strijd tegen het terrorisme

De reactie oefenen: de samenwerking tussen de NAVO
en Rusland in de strijd tegen het terrorisme gaat verder
dan het opleveren van dreigingsanalyses op papier.
Er wordt gegenwoordig ook samen geoefend,
bijvoorbeeld in Kaliningrad in 2004 (hierboven)

(© NAVO)

Samenwerking tussen de NAVO en Rusland in de strijd tegen het terrorisme Andrej Kelin beschrijft hoe de NAVO en Rusland een steeds effectiever partnerschap smeden om het terrorisme te bestrijden.



Direct na de bomaanslagen in de Londense ondergrondse, klaagde de Russische president Vladimir Poetin over het gebrek aan internationale samenwerking in de strijd tegen het terrorisme, ondanks de omvang van de dreiging en de gruwelijkheid van de terroristische acties. Hoewel er op dit gebied wel vooruitgang is geboekt sinds 11 september 2001, is de aard van de uitdaging van dien aard, dat we pas beginnen te begrijpen hoe we het terrorisme wereldwijd kunnen aanpakken. Dit geldt zeker voor Rusland, en vermoedelijk ook voor de NAVO, omdat deze machtige politiek-militaire organisatie oorspronkelijk niet is opgezet om terroristen te bestrijden.

Internationale samenwerking wordt in verschillende forums tegelijk aangemoedigd, omdat de gesel van het terrorisme alleen verslagen kan worden als wij de wereldwijde wil daartoe tonen en onze vele inspanningen combineren. Zo was de internationale strijd tegen het terrorisme bijvoorbeeld een van de belangrijkste punten op de agenda van de zitting die gehouden werd ter gelegenheid van de 60ste verjaardag van de VN-Algemene Vergadering in september van dit jaar. Het is bovendien een prioriteitsgebied voor het werk van de NAVO -Rusland Raad, waarin wij in de allereerste plaats trachten de praktische dimensie van onze samenwerking te maximaliseren.

De strijd tegen het terrorisme stond al op de agenda van onze NAVO- dialoog, voordat de NAVO -Rusland Stichtingsakte werd ondertekend in 1997. Al halverwege de jaren 1990 begon de NAVO Partnerlanden uit te nodigen om deel te nemen aan relevante vergaderingen van NAVO-comités. In diezelfde tijd startte het Bondgenootschap met vergaderingen in de “NAVO-plus-Rusland” samenstelling, waaraan vertegenwoordigers van verschillende Russische diensten konden deelnemen. Vervolgens werd, “antiterrorisme”, d.w.z. defensieve maatregelen om de kwetsbaarheid voor terrorisme te verminderen, in de Stichtingsakte aangemerkt als een specifiek gebied voor overleg en samenwerking. Op dat moment hadden de NAVO en Rusland echter nog geen duidelijk inzicht in hoe die samenwerking ontwikkeld diende te worden en op welke doelen en gebieden zij hun aandacht moesten richten. De eerste besprekingen bestonden vooral uit de uitwisseling van wederzijdse verklaringen over het belang van de samenwerking en oproepen om die op poten te zetten.

De terroristische aanslagen van 11 september 2001 vormden een keerpunt in de betrekkingen tussen de NAVO en Rusland. De noodzaak om de krachten te bundelen werd opeens acuut. Twee dagen na de aanslagen, op 13 september, nam de Permanente Gezamenlijke NAVO-Rusland Raad een verklaring aan, waarin deze aanslagen werden veroordeeld en de bereidheid werd uitgesproken om samen de dreiging te bestrijden. Een maand later werd het eerste samenwerkingsplan aangenomen, waarin werd benadrukt dat er behoefte was aan meer samenwerking tussen de NAVO en Rusland om de nieuwe veiligheidsuitdagingen aan te pakken.

Rusland heeft haar partners duidelijk veel te bieden op het gebied van antiterrorisme. Bijvoorbeeld het vermogen om inlichtingen te vergaren, politieke invloed in belangrijke delen van de wereld en ervaring zowel met het voorkomen van terroristische aanslagen als met het omgaan met de gevolgen. De NAVO van haar kant beschikt over een indrukwekkend scala aan politiek-militaire opties om in crisissituaties te kunnen reageren. Bovendien kan het Bondgenootschap in tegenstelling tot andere intergouvernementele instellingen de vertrouwelijkheid van doorgegeven informatie garanderen, wat van enorm belang is in de strijd tegen het terrorisme.

De oprichting van de NAVO-Rusland Raad

De Declaratie van Rome De betrekkingen tussen de NAVO en Rusland: Een nieuwe kwaliteit van mei 2002, waarmee de NAVO-Rusland Raad (NRR) werd opgericht, merkte de strijd tegen het terrorisme aan als het belangrijkste gebied voor praktische samenwerking. Er werden nieuwe samenwerkingsmechanismes en –procedures ingesteld om tot beter wederzijds begrip en rapprochement te komen tussen de Bondgenoten en Rusland.

De politieke betekenis van de NAVO-Rusland Raad werd Moskou duidelijk direct na het gijzelingsdrama in Beslan in september 2004 waar 344 burgers, van wie 186 kinderen, omkwamen. De NAVO-Rusland Raad was de eerste internationale organisatie die een resolute en ondubbelzinnige verklaring aflegde, waarin het gebeurde werd veroordeeld als een misdaad en een directe bedreiging voor onze gezamenlijke veiligheid, gedeelde democratische waarden en elementaire mensenrechten en vrijheden. De raad verklaarde tevens vast van plan te zijn onze gezamenlijke strijd tegen het terrorisme te intensiveren. De toen gebleken solidariteit van de andere NRR-leden stelden wij zeer op prijs evenals de steunverklaringen van de NAVO-secretaris-generaal.

Een van de nieuwe mechanismes waarover de NAVO-Rusland Raad beschikt is de ad-hocWerkgroep inzake Terrorisme, die tot een conceptuele aanpak van terrorisme en praktische samenwerking tracht te komen. De groep is tot dusver een aantal gemeenschappelijke notities overeengekomen. Hiertoe behoren een aantal analyses van: de dreigingen en problemen verbonden aan Al-Qaeda; terroristische bedreigingen voor de veiligheid van de vredestroepen op de Balkan; terroristische bedreigingen van burgervliegtuigen, en ook de dreiging dat burgervliegtuigen kritieke infrastructuur zouden kunnen schaden; dreigingen voor NRR-leden voortvloeiend uit Moslimextremisme en -radicalisme in Centraal-Azië; en huidige en toekomstige terroristische bedreigingen voor het personen- en goederenvervoer. Wij zijn nu bezig een document op te stellen over de mogelijke dreigingen voor de informatiesystemen van de NRR-leden.

Tijdens het gezamenlijk werk aan de analyses van de terroristische dreiging is ons gebleken dat de NAVO en Rusland, ondanks verschillen in hun aanpak, het op vele punten eens zijn over de aard van de terroristische dreiging en de manier waarop deze moet worden aangepakt. Gezien de omvang van de uitdaging, is het werk van de NAVO en Rusland op dit terrein zeer divers en veelzijdig geweest.

Een van de belangrijke onderwerpen die bestudeerd zijn, is de militaire-militaire samenwerking. Om daarover te discussiëren en tot praktische aanbevelingen te kunnen komen voor gezamenlijke actie, zijn drie conferenties gehouden over de rol van het leger in de strijd tegen het terrorisme in Norfolk,(Virginia), Moskou en Rome. Een ander terrein is het gebruik van niet-dodelijke wapens tegen terroristen, Onder auspiciën van de Conferentie van Nationale Bewapeningsdirecteuren zijn tentoonstellingen en presentaties gehouden over nieuwe technologieën die zowel door Russische als door Westerse bedrijven zijn ontwikkeld. De strijd tegen het terrorisme is ook een onderwerp van studie in het raamwerk van het Cooperative Airspace Initiative, de ad-hocwerkgroepen over theatre missile defence en de verspreiding van massavernietigingswapens, en de groep van nucleaire deskundigen.

Ondanks verschillen in hun benaderingswijze zijn de NAVO en Rusland het eens over de aard van de terroristische dreiging en de manier waarop die moet worden aangepakt.

Van 27 juni tot 1 juli van dit jaar werd in Ljubljana, Slovenië, onder auspiciën van de NAVO-Rusland Raad een internationale conferentie gehouden over de lessen die wij uit recente terroristische aanslagen kunnen leren. Hier kwamen vertegenwoordigers uit de rechtshandhaving, het reddingswerk en de gezondheidszorg uit lidstaten van de NRR bijeen, die betrokken geweest waren bij operaties in reactie op terroristische activiteiten. Ze konden hun praktische ervaringen met het voorkomen van die activiteiten, de afhandeling van de gevolgen, en met gijzelingen met elkaar delen.

Hoewel discussies op deskundigenniveau belangrijk zijn om tot effectieve terrorismebestrijdingstrategieën te komen, moet de samenwerking op dit terrein verder gaan dan een “papieren” analyse. Daarom zijn sommige studies en analyses in de praktijk uitgetest tijdens gezamenlijke oefeningen. Hiertoe behoren de oefening Kaliningrad 2004, waar procedures werden uitgeprobeerd voor de ideale verdeling van de verantwoordelijkheden bij de aanpak van de gevolgen van een grootschalige ramp, en Avaria 2004, waar het ging om maatregelen voor de veilige opslag van kernwapens.

De samenwerking bij de terrorismebestrijding op het gebied van de civiele verdedigingsplanning wordt ook uitgebreid. Zo wordt bijvoorbeeld op dit moment een Hongaars-Russisch initiatief uitgewerkt, om een NRR-vermogen op te zetten dat snel kan reageren bij natuurrampen, bij door de mens veroorzaakte catastrofes, en - vooral – wanneer terroristen massavernietigingswapens gebruiken, of dreigen te gebruiken. Rusland heeft aangeboden hiervoor gespecialiseerde eenheden aan te merken, die gevaarlijke stoffen kunnen opsporen en die de gevolgen van het eventuele gebruik kunnen bestrijden.

Het Wetenschappelijk Comité van de NRR heeft de afgelopen jaren een aantal nieuwe prioriteiten gesteld en wil nu wetenschappelijk onderzoek bevorderen dat van belang is voor de strijd tegen het terrorisme. Daarom is een deskundigengroep opgericht die zich bezig houdt met sociaal-psychologische gevolgen van terreurdaden, die de recente terroristische aanslagen in Rusland, verscheidene andere Europese landen en de Verenigde Staten heeft bestudeerd en gezamenlijke aanbevelingen heeft gedaan voor actie in soortgelijke gevallen. Elders wordt gewerkt aan het opsporen van explosieven, handgemaakte bommen en riemen met explosieven van zelfmoordterroristen. Ook worden deskundigengroepen opgericht die werken aan de kwetsbaarheid van het transportnetwerk, en de veiligheid van de cyberruimte, en ook aan wetenschappelijke en technische veiligheidsproblemen die verband houden met het gebruik van nucleaire, biologische en chemische apparaten door terroristen. Tevens zijn er plannen voor het uitbreiden van de samenwerking bij de strijd tegen “ecoterroristen”.

Actieplan tegen het terrorisme

De overeenkomst om jaarlijks een actieplan tegen het terrorisme op te stellen, die in de vergadering van de NRR tijdens de in juni 2004 gehouden Top van Istanbul werd bereikt, is een mijlpaal in de ontwikkeling van de samenwerking tussen de NAVO en Rusland in de strijd tegen het terrorisme. De ministers van buitenlandse zaken van de NRR hebben vervolgens in december 2004 een alomvattend NAVO-Rusland Actieplan tegen het Terrorisme goedgekeurd, waarin een coherente strategie uiteen gezet wordt voor het voorkomen van terrorisme, het bestrijden van terroristische activiteiten en het omgaan met de gevolgen van terreurdaden. Op deze wijze komen wij van intentieverklaringen en oefeningen tot een onderzoek naar de mogelijkheden om gezamenlijk actie te ondernemen in de praktijk, ook acties die het gebruik van militaire middelen in houden, om de terroristische dreiging tegen te gaan.

Begin volgend jaar gaat Rusland op operationeel niveau deelnemen aan Active Endeavour, de contraterroristische operatie van de NAVO in het Middellandse Zeegebied. Dit wordt de eerste gezamenlijke operatie van de NAVO en Rusland sinds het Russische militaire contingent zich heeft teruggetrokken uit de door de NAVO geleide strijdmacht op de Balkan in 2003. Russische schepen zullen zich bij de schepen van het Bondgenootschap voegen om burgerschepen die verdacht worden van betrokkenheid bij illegale activiteiten te volgen en te inspecteren.

Een belangrijk onderdeel van het NRR-antiterreurpartnerschap bestaat uit samenwerking bij de bestrijding van de drugshandel in Afghanistan. Dit is belangrijk omdat drugsgelden maar al te vaak worden gebruikt om terroristische groeperingen te financieren. Talrijke bijeenkomsten van deskundigen op dit terrein hebben de volgende samenwerkingsgebieden opgeleverd: uitwisseling van informatie, inclusief geheime informatie; training van specialisten voor drugsbestrijdingseenheden; en praktische ondersteuning van de drugsbestrijdingsdiensten van Afghanistan en landen op de Centraal-Aziatische doorgangsroutes. Er loopt op dit moment ook een proefproject gericht op de training van specialisten voor drugsbestrijdingseenheden in deze landen, waarbij gebruik gemaakt wordt van mobiele trainingsteams ter plaatse en van bestaande trainingsfaciliteiten zoals het Russische Domodedovo Centrum.

Rusland heeft in ieder forum consequent gestreefd naar de ontwikkeling van een mondiale strategie voor de aanpak van de nieuwe veiligheidsdreigingen en uitdagingen. De samenwerking tussen de NAVO en Rusland op dit terrein zal veel effectiever kunnen zijn, wanneer zij de inspanningen van andere internationale organisaties die zich met hetzelfde onderwerp bezighouden, aanvult. Daarom ondersteunt Rusland ook de inspanningen van het Bondgenootschap om tot een nauwere samenwerking te komen met de Verenigde Naties, met de Europese Unie en met andere regionale structuren. En Rusland gelooft ook in de ontwikkeling van praktische samenwerking tussen de NAVO en de Collective Security Treaty Organization (CSTO), die afgezien van Rusland ook ondermeer de staten op de Kaukasus en in Centraal-Azië omvat. Aangezien de CSTO en de NAVO veel gemeen hebben, kan een bundeling van de vermogens en ervaringen van de twee organisaties alleen maar leiden tot een betere reactie op de uitdaging van het terrorisme en extremisme.

De NAVO en Rusland hebben de afgelopen jaren aanzienlijke vooruitgang geboekt met de ontwikkeling van hun samenwerking op het gebied van de terreurbestrijding. Deze samenwerking staat echter nog in de kinderschoenen en vooral de praktische dimensie moet nog worden versterkt. Ondanks de beste internationale inspanningen is de dreiging van internationale terrorisme nog niet kleiner geworden. Ons doel moet dus bestaan uit het bevorderen van een werkelijke samenwerking op dit gebied in de vorm van een strategisch partnerschap tussen de NAVO en Rusland in het hele Euro-Atlantische gebied.

Andrei Kelin is afdelingsdirecteur bij het Russische Ministerie van Buitenlandse Zaken.

 

...top...