Wejdź na stronę główną NATO
Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO
      Bieżący numer: Jesień 2003 Poprzednie numery  |  Język
Wejdź na stronę główną NATO
 Spis treści
 Wprowadzenie
 Streszczenia
 Debata
 Wywiad
 Recenzje
 Dodatek
 specjalny
 Sprawy wojskowe
 Autorzy
 Łącza (linki)
 W następnym
 numerze
Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO Kontakt z redakcją/subskrypcja Wersja do drukowania

wyślij ten artykuł do przyjaciela

Sprawy wojskowe

Radykalnie nowa struktura dowodzenia dla NATO

Wicemarszałek sił lotniczych Andrew Vallance wyjaśnia jak przekształcona została struktura dowodzenia NATO, aby sprostać wymogom XXI wieku


Inauguracja ACT: Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO
ds. Transformacji (ACT) przewodzi wysiłkom
zmierzającym do transformacji Sojuszu pod względem
wojskowym
(© NATO)

Podczas ubiegłorocznego Szczytu w Pradze, przywódcy Sojuszu zobowiązali się do przekształcenia Sojuszu. W ramach tej transformacji, zadeklarowali, że struktura dowodzenia wojskowego NATO będzie usprawniona tak, aby zapewnić "szczuplejszą, bardziej wydajną, efektywną i mobilną strukturę dowodzenia, która ma spełniać wymogi operacyjne w odniesieniu do pełnego zakresu misji Sojuszu." Siedem miesięcy później - w wyniku intensywnych prac Komitetu Wojskowego, Grupy Wyższych Urzędników z państw członkowskich oraz Dowództw Strategicznych - zrewidowane rozwiązania w zakresie dowodzenia zostały przyjęte przez ministrów obrony państw członkowskich Sojuszu. Powstała w ten sposób nowa struktura dowodzenia NATO jest być może najważniejszym etapem w rozwoju organizacji wojskowej Sojuszu od jej stworzenia - ponad 50 lat temu.

Istnienie wszechstronnej struktury wojskowego dowodzenia i kontroli nadal wyróżnia NATO spośród wszystkich innych wielonarodowych organizacji wojskowych. W pełni operacyjna w okresie pokoju, struktura dowodzenia NATO pozwala Sojuszowi na podejmowanie pełnego spektrum działań wojskowych, od realizowanych na małą skalę zadań związanych z utrzymywaniem pokoju, do prowadzonych na wielką skalę operacji o wysokiej intensywności. Co równie ważne, struktura ta zapewnia niezbędny fundament spajający działania polegające nie tylko na wypracowywaniu wielonarodowych i połączonych (obejmujących wiele rodzajów sił) doktryn, procedur i planów niezbędnych do przeprowadzania operacji, ale także na tworzeniu kluczowych elementów umożliwiających siłom państw członkowskich i partnerskich wspólne działanie w prawdziwie zintegrowany sposób. W skrócie, struktura dowodzenia NATO zapewnia środki spajające coś, co w innych warunkach byłoby całkowicie niespójnym zbiorem osób i sprzętu wywodzących się z różnych państw w spójny, zintegrowany i efektywny mechanizm wojskowy, zdolny do podejmowania wszelkich misji, nawet najbardziej wymagających.

Nowa struktura dowodzenia NATO jest być może najważniejszym etapem w rozwoju organizacji wojskowej Sojuszu od jej stworzenia - ponad 50 lat temu.

Nowa struktura dowodzenia NATO zastępuje strukturę, która - w momencie jej wprowadzenia w 1999 roku - również była uważana za ważny krok do przodu. Wywodząca się z pierwszych doświadczeń okresu po zakończeniu zimnej wojny struktura dowodzenia NATO z 1999 roku miała sprostać rosnącej gamie zadań Sojuszu, w tym przede wszystkim misjom utrzymania pokoju. Miała także wspierać tworzenie koncepcji Zespołu Zadaniowego Połączonych Rodzajów Wojsk (CJTF), wzmocnić więzy z partnerami strategicznymi oraz ułatwiać rozwój Europejskiej Tożsamości w dziedzinie Bezpieczeństwa i Obrony (ESDI). Opierająca się, jak wszystkie poprzednie rozwiązania tego typu, przede wszystkim na geograficznym podziale obowiązków, struktura dowodzenia dzieliła obszar traktatowy Sojuszu na regiony podległe dwu Dowództwom Strategicznym o bardzo porównywalnych zadaniach: Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO Europa (ACE) oraz Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO Atlantyk (ACLANT), Dowództwom Strategicznym podlegało siedem ośrodków dowodzenia drugiego szczebla dowodzenia. Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO Europa dysponowało również trzecim szczeblem dowodzenia, z 11 kwaterami odpowiadającymi za poszczególne obszary geograficzne. Było również podzielone na dwa regiony AFNORTH i AFSOUTH, z których każdy dysponował podlegającym mu dowództwem wojsk lotniczych oraz dowództwem sił morskich oraz pewną liczbą połączonych dowództw subregionalnych (trzy w Obszarze Północnym i cztery w Obszarze Południowym). Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO Atlantyk było podzielone na trzy regiony: EASTLANT, WESTLANT i SOUTHLANT i miało dwa dowództwa sił bojowych: STRIKFLTLANT i SUBACLANT. Struktura dowodzenia NATO z 1999 roku składała się z 20 ośrodków dowodzenia, co było jednak znaczącą redukcją w stosunku do poprzedniej liczby 65 takich ośrodków i ważnym krokiem do przodu.

Jednak wkrótce było wiadomo, że potrzebne były dalsze poważne zmiany organizacyjne. Rosnące bezpieczeństwo terytorialne Sojuszu ograniczało potrzeby w zakresie obrony statycznej, a jednocześnie coraz bardziej proaktywne nastawienie NATO do zarządzania kryzysowego wymagało zwiększenia mobilności, elastyczności, szybkości działania i sprawności (to jest zdolności ośrodków dowodzenia do podejmowania operacji przy użyciu ich własnych zasobów dostępnych w czasie pokoju). Łączyło się z tym uznanie, że NATO ma obszary interesów poza tradycyjnym obszarem odpowiedzialności traktatowej. Rozwój struktury sił (szczególnie stworzenie ośrodków dowodzenia sił lądowych i morskich o wysokim stopniu gotowości), rozwijające się stosunki z Unią Europejską oraz potrzeba zamykania luki w zakresie zdolności pomiędzy USA i ich sojusznikami, dodatkowo uzasadniały potrzebę zmian. Jednocześnie, rosnąca presja budżetowa i kadrowa zwiększały potrzebę podniesienia wydajności poprzez reformę instytucjonalną. To wszystko zostało w zasadniczy sposób wzmocnione poprzez przewartościowanie ocen strategicznych w następstwie wydarzeń z 11 września 2001 roku, późniejszego udziału NATO w kierowanej przez USA "wojnie z terrorem" oraz rosnącego zaangażowania Sojuszu w związku z grożącą proliferacją broni masowego rażenia. Suma tych czynników doprowadziła do przełomu, jakim był Szczyt Sojuszu w Pradze. Zbudowanie na podstawie praskich wytycznych nowej Struktury Dowodzenia NATO oznaczało niemal całkowite odejście od poprzednich rozwiązań organizacyjnych oraz przestawienie rozwoju NATO na bardziej ambitną trajektorię niż ta, jaką Sojuszu podążał na jakimkolwiek etapie swojej historii.

Funkcjonalność ponad kryteria geograficzne

Niezwykle ważnym elementem tej organizacyjnej metamorfozy była koncepcja oparcia rozwiązań w dziedzinie dowodzenia Sojuszu w większej mierze na kryteriach funkcjonalności, niż podziale geograficznym. Jakiekolwiek podejście "geograficzne" od organizacji w każdym kontekście niesie ze sobą niebezpieczeństwo fragmentaryzacji, ponieważ każdy region dąży wówczas do wypracowania "samodzielnych" zdolności. To prowadzi do powszechnego mnożenia tych samych funkcji i marnowania środków. Poza tym, równoległe sztaby z reguły zajmują niezależne stanowiska w różnorodnych kwestiach, a godzenie tych stanowisk często absorbuje czas i wysiłki, nie wnosząc prawie nic wartościowego. Natomiast funkcjonalne podejście do rozwiązań organizacyjnych pomaga promować integrację, harmonizację i spójność. Eliminuje ryzyko niepotrzebnej duplikacji i replikowania w ramach jednej struktury, usprawnia przebieg działań oraz spaja i przyśpiesza działania ludzi. To z kolei pozwala mniejszej liczbie pracowników radzić sobie z większą ilością pracy. Podczas zimnej wojny, gdy warunki były statyczne, a łączność ograniczona, funkcjonalny model rozwiązań organizacyjnych w NATO był niepraktyczny. Jednak we współczesnych warunkach strategicznych - znacznie bardziej dynamicznych, płynnych i nastawionych na gospodarność, w których łatwo dostępny jest bezpieczny, dokonywany w czasie rzeczywistym, globalny i masowy przepływ danych, takie podejście jest niezbędne.

Odwołując się do modelu funkcjonalnego podczas tworzenia praskich wytycznych, NATO doprowadziło do fundamentalnej przebudowy, racjonalizacji i redystrybucji swoich zadań wojskowych, w świetle nowych warunków bezpieczeństwa. Podobnie jak struktura dowodzenia NATO z 1999 roku, struktura z 2003 r. jest tworzona wokół dwu Dowództw Strategicznych. Na tym jednak kończą się niemalże wszystkie podobieństwa. Całość funkcji operacyjnych NATO powierzona została tylko jednemu dowództwu strategicznemu: Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO ds. Operacji (ACO), obecnie odpowiadającemu za cały obszar odpowiedzialności Sojuszu. Jednak w szybko zmieniającym się świecie nie wystarczy koncentrować się wyłącznie na "tu i teraz", niezwykle ważne jest patrzenie w przyszłość. Taka jest rola Dowództwa Sił Sojuszniczych NATO ds. Transformacji (ACT), które przewodzi wysiłkom zmierzającym do transformacji Sojuszu pod względem wojskowym. W praktyce, podział funkcji nie jest tak jednoznaczny i prosty, jak sugeruje to uogólnienie. W rzeczywistości, kompetencje obu Dowództw Strategicznych są zintegrowane i w samoistny sposób wzajemnie zależne. Obowiązki związane z przewodzeniem są wspólne dla obu Dowództw Strategicznych, jednak w odniesieniu do niemal każdej kwestii i zadania, pierwszeństwo ma jedno z dowództw, a drugie podejmuje działania wspierające. Specjalny zespół zadaniowy został obarczony przetłumaczeniem tych przełomowych zmian funkcjonalnych na język rozwiązań organizacyjnych. Adaptując do użytku wojskowego zaawansowane techniki analizy procedur biznesowych, zaczerpnięte z najlepszych wzorców przemysłowych i komercyjnych, w ciągu sześciu miesięcy zespół zadaniowy wypracował wymogi odnośnie do wewnętrznej struktury i spraw kadrowych dla rzeczywiście nowych podmiotów tworzących strukturę dowodzenia NATO. Owocem tych prac będzie znacznie bardziej racjonalna dystrybucja zadań pomiędzy i w obrębie Dowództw Strategicznych, rzeczywiście zintegrowana organizacja bi-strategicznego dowodzenia oraz znaczna redukcja personelu, szczególnie na wyższych szczeblach.

Na pierwszy rzut oka, Dowództwo Sil Sojuszniczych NATO ds. Operacji przypomina najważniejszego poprzednika: Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO Europa. Nadal ma ono trzy szczeble dowodzenia; jego ośrodkiem będzie Kwatera Główna Sił Sojuszniczych NATO Europa (SHAPE) w Mons, Belgia, a dowódcą - Naczelny Dowódca Sił Sojuszniczych NATO Europa (SACEUR). Odniesienie do Europy zarówno w przypadku SHAPE, jak i SACEUR nie ma obecnie oznaczać Europa, ale raczej dla Europy, co odzwierciedla znacznie szersze zobowiązania geograficzne. Ponadto, zasadnicza przebudowa kompetencji poszczególnych szczebli dowodzenia sprawia, że Dowództwo Sil Sojuszniczych NATO ds. Operacji znacznie różni się od Dowództwa Sil Sojuszniczych NATO Europa.

Zgodnie z nowymi rozwiązaniami, podstawowym zadaniem SHAPE jest zapewnianie doradztwa strategicznego "górze" - Kwaterze Głównej NATO oraz przedstawianie wytycznych w dziedzinie strategii "dołowi" - drugiemu szczeblowi dowodzenia ACO. To samo w sobie jest ważnym krokiem do przodu, usuwającym dwuznaczność pierwotnie stworzoną w 1995 roku, kiedy operacja IFOR w Bośni i Hercegowinie była bezpośrednio kontrolowana z Mons. SHAPE będzie teraz kierował trzema nowymi "operacyjnymi" ośrodkami na drugim szczeblu dowodzena, które będą odpowiedzialne za kontrolowanie wszystkich przyszłych operacji Sojuszu. Ośrodki te to dwa Połączone Dowództwa Sił Sojuszniczych NATO w Brunssum (Holandia) i w Neapolu (Włochy) oraz Połączona Kwatera w Lizbonie (Portugalia). Każde połączone dowództwo sił musi być zdolne do podejmowania pełnego spektrum działań Sojuszu, w tym do rozmieszczenia lądowego dowództwa CJTF. Natomiast Połączona Kwatera - znacznie bardziej ograniczony, ale wciąż potężny ośrodek - będzie koncentrować się dowodzeniem CJTF na płaszczyźnie działań morskich. Ta zasada funkcjonalności została rozszerzona na sześć dowództw poszczególnych typów sił ("Component Command" headquarters) ACO na trzecim szczeblu dowodzenia, po dwa dowództwa dla sił lotniczych, lądowych i morskich w Izmirze (Turcja), Ramstein (Niemcy), Madrycie (Hiszpania), Heidelbergu (Niemcy), Neapolu (Włochy) oraz Northwood (Wielka Brytania). Te dowództwa składowe dysponują elastycznym zasobem środków dowodzenia wyspecjalizowanych w odniesieniu do danego środowiska i każde z nich może być zaangażowane pod kierunkiem dowolnego ośrodka z drugiego szczebla dowodzenia.

Racjonalizacja funkcjonowania w obrębie Dowództwa Sil Sojuszniczych NATO ds. Operacji będzie rozciągać się daleko poza główne bloki organizacyjne i będzie nieodłączną cechą całej organizacji. Wszystkie ośrodki dowodzenia ACO będą ewoluować do tej samej struktury podziału obowiązków sztabowych i rozwiązań organizacyjnych, określanej "kodem J", tak by zapewnić wzajemną kompatybilność i sprawny przebieg działań pomiędzy szczeblami dowodzenia, które będą wzajemnie korzystać ze swojej wiedzy i doświadczenia. W największym stopniu wpłynie to na SHAPE, która obecnie nie jest zorganizowana według "kodu J". Funkcjonalność jest sprowadzana do najniższego praktycznego poziomu dowodzenia, co prowadzi do znacznych redukcji wśód personelu SHAPE oraz znacznego zwiększenia "sprawności" dowództw operacyjnych.

Transformacja

Być może największą jak dotąd pojedynczą inicjatywą operacyjną było stworzenie Sił Odpowiedzi NATO (NRF). Z kontyngentem sił lądowych o rozmiarach brygady oraz uzupełniającymi kontyngentami sił lotniczych i morskich, NRF są tworzone, aby nadać Sojuszowi bezprecedensowe zdolności w dziedzinie reagowania na kryzys. Dowodzone przez Mobilne Dowództwo Zespołu Zadaniowego Połączonych Rodzajów Sił, NRF pozwoli NATO przeprowadzać szybkie reakcje wojskowe i w ten sposób być może "rozbrajać" narastający kryzys, kiedy znajduje się on jeszcze we wstępnej fazie. Gdyby to się nie udało, już rozmieszczone NRF mogłyby rozrosnąć się do znacznie większego i zdolnego do dłuższego działania CJTF, gdyby wymagała tego sytuacja. Ponadto, określając wobec państw członkowskich NATO surowe wymogi w zakresie mobilności i reaktywności oraz narzucając znaczne wzmocnienie zdolności w wielu dziedzinach, NRF będą także działać jako kluczowy inspirator przekształceń Sojuszu. W rezultacie, oba Dowództwa Strategiczne są zaangażowane w tworzenie NRF.

Transformacja jest niezwykle wymagającym wyzwaniem, które stoi przez Sojuszem. Chociaż podstawowym zadaniem transformacji jest przyśpieszyć rozwój zdolności i interoperacyjności Sojuszu, ambicje sięgają znacznie dalej - w kategoriach skali, zakresu i tempa - niż w przypadku jakiegokolwiek podobnego programu w historii Sojuszu. Punktem wyjściowym do stworzenia koncepcji transformacji był model Dowództwa Połączonych Sił USA (USJFCOM), które jest siłą napędową wewnętrznych zmian w amerykańskich siłach zbrojnych. W oparciu o ten model, NATO zdefiniowało pięć głównych filarów transformacji: Koncepcje Strategiczne; Rozwój Doktryny i Polityki; Wymogi, Zdolności, Planowanie i Wdrażanie; Przyszłe Połączone i Wielonarodowe Zdolności, Badania i Technologie; Wspólne Próby, Ćwiczenia i Ocena; Wspólna Edukacja i Szkolenie.

Pierwsze cztery filary mają ze sobą współdziałać, aby określać, tworzyć i dokumentować koncepcje i strategie w dziedzinie transformacji. Spośród nich, drugi filar ma być głównym źródłem wybranych koncepcji odnoszących się do transformacji, a czwarty i piąty filar będą koordynować i wdrażać efekty prac innych filarów w dziedzinie szkolenia i ćwiczeń. Transformacja NATO nie będzie jednorazowym wydarzeniem; będzie to ciągły proces, który ma zapewnić kontynuację najwyższej sprawności wojskowej Sojuszu.

Dlatego tak ważne jest dysponowanie oddanym dowództwem, którego zadaniem będzie pokierowanie tym wysiłkiem. Drugie Dowództwo Strategiczne, Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO ds. Transformacji (ACT) ma siedzibę w Stanach Zjednoczonych, w Norfolk (Virginia). Takie jego usytuowanie nie tylko pomaga utrzymać silną więź transatlantycką, ale także pomaga dowództwu bezpośrednio współpracować z USJFCOM, które mieści się w pobliżu. Całkowicie nowa struktura organizacyjna, składająca się z czterech głównych obszarów, ma umożliwić Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO ds. Transformacji (ACT) wspieranie wspomnianych filarów transformacji. Obszar związany z koncepcjami strategicznymi, polityką i wymogami należy częściowo do kompetencji nowo utworzonej jednostki sztabowej ACT Europa. Tworzenie wspólnych koncepcji - druga główna domena ACT - będzie przede wszystkim powierzone Wspólnemu Centrum Sztuki Wojennej (Joint Warfare Centre) w Stavanger (Norwegia) powiązanemu ze Wspólnym Centrum Analiz i Doświadczeń (Joint Analysis and Lessons Learned Centre) w Monsanto (Portugalia) oraz Wspólnym Centrum Szkolenia Sił (Joint Force Training Centre) w Bydgoszczy (Polska). Za przyszłe zdolności, badania i rozwój odpowiadać będzie między innymi Centrum Badań Podwodnych w La Spezia (Włochy), ale służyć im będą również stosunki z innymi narodowymi i międzynarodowymi instytucjami badawczymi. Przewidywane jest również stworzenie zamkniętego natowskiego centrum szkolenia operacyjnego w dziedzinie operacji morskich w Grecji, powiązanego z ACT. Ostatni obszar - edukacja - to przede wszystkim domena Akademii Obrony NATO w Rzymie, Szkoły NATO w Oberammergau (Niemcy) oraz Szkoły Systemów Łączności i Infromatyki w Latina (Włochy). Każdy z tych obszarów będzie zintegrowany w ramach wspólnego zarządzania przez ośrodek centralny w Norfolk (Virginia). Dzięki temu, obszary te będą miały powiązania zarówno z agencjami i organami NATO oraz różnymi narodowymi "wyspecjalizowanymi centrami" zaangażowanymi w promowanie transformacji Sojuszu, jak i z USJFCOM.

Tempo zmian

Szybkie efekty działania będą kluczowym kryterium sukcesu nowej Struktury Dowodzenia NATO, a zatem w szybkim tempie przebiega obecnie jej wdrażanie. Dowództwo Sił Sojuszniczych NATO ds.Transformacji (ACT) i Dowództwa Sił Sojuszniczych NATO ds. Operacji (ACO) zostały formalnie zainaugurowane 19 czerwca i 1 września 2003 roku. 19 czerwca 2003 dokonało się również przekazanie byłego dowództwa operacyjnego ACLANT (ówczesnemu) Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO Europa oraz przekazanie zwierzchnictwa nad Szkołą NATO Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO ds.Transformacji (ACT). To były najprostsze aspekty tego niezwykle trudnego zadania. Wiele ośrodków dowodzenia ze struktury dowodzenia NATO z 1999 roku będzie musiało ulec likwidacji, a stworzone musi być klika zupełnie nowych podmiotów, niektóre zupełnie "od zera". Ogromna przebudowa funkcjonalna, która musi się dokonać, będzie początkowo realizowana przez istniejące zespoły ludzi - systemy zarządzania będą się zmieniać, ale ludzie pozostaną na swoich miejscach. Luki będą zapełniane dzięki przekazywaniu pracowników w ramach "dobrowolnych wkładów narodowych" , ale jest presja, aby w ciągu trzech lat zakończyć przechodzenie do nowej struktury dowodzenia NATO. Ostatecznie nieunikniona jest stopniowa migracja personelu w obrębie i pomiędzy różnymi ośrodkami dowodzenia. Tak jak w przypadku wielu innych organizacji, najważniejszym skarbem NATO są ludzie i czynione są duże wysiłki, aby łagodzić skutki tych przemian oraz do minimum ograniczyć nieuniknione zakłócenia wynikające z tak dalekosiężnej reorganizacji.

Fakt, że to wszystko musi być osiągnięte bez osłabiania zdolności NATO do prowadzenia bieżących operacji (sił takich jak SFOR, KFOR i ISAF IV), przy jednoczesnym promowaniu kolejnych inicjatyw partnerstwa i integrowaniu siedmiu nowych członków, wskazuje na skalę wyzwania, które Sojusz sam sobie postawił, To wyzwanie jest zarazem realne, jak i nieuniknione. Jeśli Sojusz ma zachować swoją rangę, musi nadążać za szybko zmieniającymi się potrzebami w zakresie międzynarodowej obronności i bezpieczeństwa. Jako jedyna organizacja międzynarodowa zdolna do podejmowania pełnego spektrum operacji wojskowych, Sojusz ma do odegrania unikalną rolę jako gwarant bezpieczeństwa. Można nawet argumentować, że jego rola w przyszłości wzrośnie. Rola ta służy nie tylko państwom członkowskim Sojuszu i partnerom, ale także szerszej wspólnocie międzynarodowej - NATO stwarza warunki do skutecznego współdziałania sił z wielu państw. Będzie to możliwe jedynie wtedy, gdy zarówno sama organizacja, jak i państwa ją tworzące w pełni zaangażują się w wysiłki związane z transformacją. Na razie oba Dowództwa Strategiczne ciężko pracują, aby zapewnić możliwie jak najszybsze przejście do nowej struktury oraz doprowadzić do tego, aby na jak najwcześniejszym etapie struktura ta przynosiła oczekiwane korzyści.

Wicemarszałek sił lotniczych Andrew Vallance jest głównym asystentem Szefa Sztabu, SHAPE ds. wdrażania struktury dowodzenia.

Dalsze informacje o SHAPE są dostępne na stronie www.shape.nato.int

...Początek strony...