GJUHË
Për shkak të përkthimeve, botimi i Revistës së NATO-s në gjuhët arabe, hungareze e të tjera, shfaqet në internet përafërsisht dy javë pas versionit në anglisht.
RRETH REVISTËS SË NATO-s
RREGULLAT E PARAQITJES
INFORMACION MBI TË DREJTËN E AUTORIT
EKIPI I REDAKSISË
 RSS
DËRGOJANI KËTË ARTIKULL NJË MIKU
PAJTOHUNI NË REVISTËN E NATO-s
  

Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore: Traktati më i rëndësishëm i botës?

Get the Flash Player to see this player.

A do të mundet TMAB-ja të shohë më në fund të realizuara idealet e veta? Apo do të mbetet përherë e më tepër jashtëkohor ndaj botës në ndryshim? Si do të mund të veprojë me moszbatuesit e rregullave, me aktorët jo shtetërorë dhe me vënien në jetë të ligjit? Revista e NATO-s shqyrton si ballafaqohet me të ardhmen një traktat i rëndësishëm.

 Subtitra: Hapur / Mbyllur

Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore

ka mbi 40 vite dhe ka qenë vendimtar

në parandalimin e përgatitjes së armëve

bërthamore nga vende të tjera.

Traktati ka shumë

ithtarë dhe nënshkrues

dhe i ka bërë ballë provës

së kohës në një botë në ndryshim .

TMAB-ja mbetet traktati me

nënshkruesit më të shumtë në botë.

Nuk ka traktat tjetër me

më shumë anëtarë.

TMAB-ja ishte vërtet një

përfundim i bashkëpunimit sovjeto-amerikan.

Gjatë Luftës së Ftohtë, megjithë mosmarrëveshjet e mëdha,

qarkullonin mijëra armë,

por për traktatin, të dy superfuqitë

u puqën në mendim.

Janë 190 shtete që

kanë aderuar në të.

Shkeljet kanë qenë një dështim

dhe që kishte të bënte me Irakun.

Libia dhe Koreja e Veriut dështuan.

Iraku dhe Libia u rikthyen, kështu

që tani kemi dy çështje madhore,

çështjen e Iranit

dhe çështjen e Koresë së Veriut.

Gjithë pjesa tjetër ka qëndruar

larg armëve bërthamore.

Mund të argumentohet që sistemi

ka punuar, pak a shumë, mirë me Iranin.

Po, Irani bleu disa gjëra nga

Pakistani, çka nuk duhej bërë,

por më në fund u kap dhe

sistemi i paralajmërimit punoi.

Por sot ndodhemi para situatash të reja.

Mungesa e përmendjes së terrorizmit

bërthamor është një rrugëdalje,

por, pavarësisht nga kjo, anët e

forta të tij i tejkalojnë dobësitë.

Në kohën kur është diskutuar,

kam mendimin se palët shtetërore

nuk kanë qenë të përqendruar posaçërisht

në çështjen e aktorëve jo shtetërore.

Prandaj TMAB-ja nuk shpreh asgjë

për rreziqet e terrorizmit bërthamor.

Çështja me TMAB-në është

se ai ka një varg mangësish,

dhe ne mund të flasim për to,

por edhe sikur të duhej të riformulohej ai,

nuk do të ishte e mundur.

Mendoj që vështirë se do të gjendej

ndonjë traktat që është pa bishtnim.

Aderimi në TMAB

nuk është i përgjithshëm.

Edhe disa vende

që janë palë në TMAB,

i kanë shkelur detyrimet e tyre ndaj traktatit.

Një pikë e dobët që prej fillimit është

se traktati vepron me konsensus.

Dhe çdo ndryshim është shumë i vështirë.

Rregulli i konsensusit, siç e dini,

po, mendoj se mund të dëmtojë

nëse keqpërdoret dhe kjo herë-herë ndodh.

Nëse organizohet një konferencë

dhe vendoset të drejtohet me konsensus,

atëherë kjo është njëfarëlloj lidhje

e lakut kular rreth qafës.

Një nga vështirësitë e tjera të

njëmendta me traktatin

është se ka një traditë,

edhe pse ajo nuk është një detyrim ligjor,

për të vepruar me konsensus.

Ajo çka bën është se i jep mundësinë një

shteti të vetëm ose një numri të vogël shtetesh

për ta bllokuar një

vendim me konsensus.

Mendoj se nuk ka perspektivë për

një amendament zyrtar të traktatit.

Procesi është aq i pavolitshëm,

saqë ajo është pothuajse e pamundur.

Mundësia e shteteve për t'u larguar nga TMAB-ja,

siç veproi Koreja e Veriut,

vërehet me zemërim nga shumë, por do të

jetë e vështirë për të ndryshuar këto kushte.

Shumë vende besojnë

se duhet, në fakt,

të bëhet më e vështirë për vendet

që të nxjerrin përfitime

nga anëtarësimi në TMAB,

ndërkohë që kanë

mundësinë e zgjedhjes për t’u tërhequr

në një mënyrë shumë të

shpejtë dhe pa pasoja.

Klauzola e mundësisë së tërheqjes

nëse ka arsye të jashtëzakonshme,

ajo është një klauzolë që ekziston

në shumë traktate të tjera të çarmatimit.

Do të ishte shumë e vështirë të ndryshohet ajo.

Ajo çka do të ndodhë është

se për një vend që tërhiqet nga TMAB-ja,

do të ketë një këmbëngulje

që çështja të kalohet

në Këshillin e Sigurimit.

Njerëzit në botë kërkojnë

më shumë nga ne,

më shumë përparim mbi çarmatimin,

më shumë shkurtime të armëve

dhe më shumë transparencë.

Ka dyshime rreth pajtueshmërisë.

Ka pakënaqësi mes zotëruesve dhe

jo zotëruesve bërthamorë.

Dhe zbatimi me detyrim i dispozitave

mbetet një çështje e ndërlikuar,

me një pikë kthese të mundshme në horizont.

Zbatimi me detyrim është

padyshim një çështje madhore.

Por sidoqoftë,

ka shtete që madje mëtojnë

se shtetet zotëruese të armëve bërthamore nuk

i kanë përmbushur të gjitha detyrimet ndaj TMAB-së.

Një vështirësi të madhe paraqet

çështja e pajtueshmërisë.

Nuk ka asnjë dispozitë për zbatimin me detyrim.

Duhet rikthyer

në Këshillin e Sigurimit.

Fuqitë e mëdha në rritje,

Brazili, Afrika e Jugut, India,

të cilat nuk janë anëtare të përhershme

të Këshillit të Sigurimit

dhe që janë më bashkëpunuese me

Iranin dhe me vende të tjera në zhvillim,

a do të vendosin që të përdorin gjithë ndikimin e

tyre për zbatimin e detyrueshëm të rregullave

të regjimit bërthamor apo do të vendosin:

Jo, regjimi bërthamor është

një trysni e Luftës së Ftohtë,

ai ka ngjyrim racist ose kolonial.

Ne aktualisht nuk pranojmë ose nuk

dëshirojmë të derdhim kapitalin tonë

për zbatimin me detyrim të këtij regjimi. Nëse

kjo ndodh, atëherë do të jetë një pikë kthese

lidhur me shndërrimin

në çrregullim bërthamor.

Konferenca e rishikimit mbahet

në Nju Jork në maj 2010.

Cilat janë çështjet për shqyrtim,

sa i rëndësishëm do të jetë çarmatimi

dhe si do të mundësohet bashkimi

i të gjitha vendeve në TMAB-në?

Aktualisht, unë mendoj se në disa aspekte,

çështjet e çarmatimit do të jenë

çështjet më të lehta në konferencë

dhe se ne do të hasim

vështirësi shumë më të madha

dhe rrahje të zjarrta mendimesh

për çështje që lidhen me përdorimin paqësor,

të ashtuquajtura të drejta të patjetërsueshme,

si dhe për çështje të mospërhapjes.

Mënyra e vetme për të ecur përpara, është

të kuptohet që India, Pakistani dhe Izraeli

nuk do ta nënshkruajnë TMAB-në dhe nuk

do të heqin dorë nga armët e tyre bërthamore,

as veçmas në kohë, as si grup

të tre së bashku.

Mënyra e vetme për zgjidhjen e këtij

problemi është në kuadër të

projektit të

çarmatimit bërthamor global,

për të cilin ka folur

Presidenti Obama dhe të tjerë.

Ajo ku India, Pakistani dhe

Izraeli bashkohen me procesin

lidhet me aspektin e çarmatimit dhe

përfshirja e tyre në sistem qëndron

te zero e armëve bërthamore,

ku janë ndërkohë SHBA-të, Kina dhe Rusia.

TMAB-ja nuk mund të mëtojë

të jetë arsyeja e vetme

që nuk ka pasur përhapje më të gjerë,

por është padyshim një faktor i madh.

Shumica e shteteve,

që janë palë në TMAB-në,

do të qëndronin larg nga armët

bërthamore, madje edhe pa traktatin ,

por pengesa ligjore është

një pengesë shtesë.

Ka dhe shumë të tjera.

Disa kanë garantime për sigurinë

nëpërmjet aleancave,

shumë të tjerë nuk mund të

zhvillojnë armë bërthamore

sepse u mungon teknologjia,

por vende si

Suedia, Austria apo Zvicra

nuk janë në ndonjë aleancë, nuk kanë

ombrellë sigurie dhe, megjithatë,

ne mendojmë se është në

interesin tonë për të mos qenë palë.

Një gjarpër helmues mund

të rrezikohet që të vritet

edhe kur nuk sulmon.

Dhe së fundi, në një vështrim pozitiv,

vendet që kanë armë bërthamore

nuk kanë shfaqur shenja bujarie ndaj tyre,

të paktën deri më tani.

Ata që kanë përftuar armë

bërthamore kanë dhënë prova,

deri më tani, për trajtimin e tyre me mjaft përgjegjësi.

Koreaono-veriorët janë ndoshta

ata që kanë qenë

pak më shumë të pamatur se të tjerët.

Nuk do të doja të

krijoja përshtypje të ndërvarur,

ne duhet të bëjmë gjithçka për

të bindur Korenë e Veriut dhe Iranin

që të mos merren me armët bërthamore

dhe të tjerët të largohen prej tyre.

Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore

ka mbi 40 vite dhe ka qenë vendimtar

në parandalimin e përgatitjes së armëve

bërthamore nga vende të tjera.

Traktati ka shumë

ithtarë dhe nënshkrues

dhe i ka bërë ballë provës

së kohës në një botë në ndryshim .

TMAB-ja mbetet traktati me

nënshkruesit më të shumtë në botë.

Nuk ka traktat tjetër me

më shumë anëtarë.

TMAB-ja ishte vërtet një

përfundim i bashkëpunimit sovjeto-amerikan.

Gjatë Luftës së Ftohtë, megjithë mosmarrëveshjet e mëdha,

qarkullonin mijëra armë,

por për traktatin, të dy superfuqitë

u puqën në mendim.

Janë 190 shtete që

kanë aderuar në të.

Shkeljet kanë qenë një dështim

dhe që kishte të bënte me Irakun.

Libia dhe Koreja e Veriut dështuan.

Iraku dhe Libia u rikthyen, kështu

që tani kemi dy çështje madhore,

çështjen e Iranit

dhe çështjen e Koresë së Veriut.

Gjithë pjesa tjetër ka qëndruar

larg armëve bërthamore.

Mund të argumentohet që sistemi

ka punuar, pak a shumë, mirë me Iranin.

Po, Irani bleu disa gjëra nga

Pakistani, çka nuk duhej bërë,

por më në fund u kap dhe

sistemi i paralajmërimit punoi.

Por sot ndodhemi para situatash të reja.

Mungesa e përmendjes së terrorizmit

bërthamor është një rrugëdalje,

por, pavarësisht nga kjo, anët e

forta të tij i tejkalojnë dobësitë.

Në kohën kur është diskutuar,

kam mendimin se palët shtetërore

nuk kanë qenë të përqendruar posaçërisht

në çështjen e aktorëve jo shtetërore.

Prandaj TMAB-ja nuk shpreh asgjë

për rreziqet e terrorizmit bërthamor.

Çështja me TMAB-në është

se ai ka një varg mangësish,

dhe ne mund të flasim për to,

por edhe sikur të duhej të riformulohej ai,

nuk do të ishte e mundur.

Mendoj që vështirë se do të gjendej

ndonjë traktat që është pa bishtnim.

Aderimi në TMAB

nuk është i përgjithshëm.

Edhe disa vende

që janë palë në TMAB,

i kanë shkelur detyrimet e tyre ndaj traktatit.

Një pikë e dobët që prej fillimit është

se traktati vepron me konsensus.

Dhe çdo ndryshim është shumë i vështirë.

Rregulli i konsensusit, siç e dini,

po, mendoj se mund të dëmtojë

nëse keqpërdoret dhe kjo herë-herë ndodh.

Nëse organizohet një konferencë

dhe vendoset të drejtohet me konsensus,

atëherë kjo është njëfarëlloj lidhje

e lakut kular rreth qafës.

Një nga vështirësitë e tjera të

njëmendta me traktatin

është se ka një traditë,

edhe pse ajo nuk është një detyrim ligjor,

për të vepruar me konsensus.

Ajo çka bën është se i jep mundësinë një

shteti të vetëm ose një numri të vogël shtetesh

për ta bllokuar një

vendim me konsensus.

Mendoj se nuk ka perspektivë për

një amendament zyrtar të traktatit.

Procesi është aq i pavolitshëm,

saqë ajo është pothuajse e pamundur.

Mundësia e shteteve për t'u larguar nga TMAB-ja,

siç veproi Koreja e Veriut,

vërehet me zemërim nga shumë, por do të

jetë e vështirë për të ndryshuar këto kushte.

Shumë vende besojnë

se duhet, në fakt,

të bëhet më e vështirë për vendet

që të nxjerrin përfitime

nga anëtarësimi në TMAB,

ndërkohë që kanë

mundësinë e zgjedhjes për t’u tërhequr

në një mënyrë shumë të

shpejtë dhe pa pasoja.

Klauzola e mundësisë së tërheqjes

nëse ka arsye të jashtëzakonshme,

ajo është një klauzolë që ekziston

në shumë traktate të tjera të çarmatimit.

Do të ishte shumë e vështirë të ndryshohet ajo.

Ajo çka do të ndodhë është

se për një vend që tërhiqet nga TMAB-ja,

do të ketë një këmbëngulje

që çështja të kalohet

në Këshillin e Sigurimit.

Njerëzit në botë kërkojnë

më shumë nga ne,

më shumë përparim mbi çarmatimin,

më shumë shkurtime të armëve

dhe më shumë transparencë.

Ka dyshime rreth pajtueshmërisë.

Ka pakënaqësi mes zotëruesve dhe

jo zotëruesve bërthamorë.

Dhe zbatimi me detyrim i dispozitave

mbetet një çështje e ndërlikuar,

me një pikë kthese të mundshme në horizont.

Zbatimi me detyrim është

padyshim një çështje madhore.

Por sidoqoftë,

ka shtete që madje mëtojnë

se shtetet zotëruese të armëve bërthamore nuk

i kanë përmbushur të gjitha detyrimet ndaj TMAB-së.

Një vështirësi të madhe paraqet

çështja e pajtueshmërisë.

Nuk ka asnjë dispozitë për zbatimin me detyrim.

Duhet rikthyer

në Këshillin e Sigurimit.

Fuqitë e mëdha në rritje,

Brazili, Afrika e Jugut, India,

të cilat nuk janë anëtare të përhershme

të Këshillit të Sigurimit

dhe që janë më bashkëpunuese me

Iranin dhe me vende të tjera në zhvillim,

a do të vendosin që të përdorin gjithë ndikimin e

tyre për zbatimin e detyrueshëm të rregullave

të regjimit bërthamor apo do të vendosin:

Jo, regjimi bërthamor është

një trysni e Luftës së Ftohtë,

ai ka ngjyrim racist ose kolonial.

Ne aktualisht nuk pranojmë ose nuk

dëshirojmë të derdhim kapitalin tonë

për zbatimin me detyrim të këtij regjimi. Nëse

kjo ndodh, atëherë do të jetë një pikë kthese

lidhur me shndërrimin

në çrregullim bërthamor.

Konferenca e rishikimit mbahet

në Nju Jork në maj 2010.

Cilat janë çështjet për shqyrtim,

sa i rëndësishëm do të jetë çarmatimi

dhe si do të mundësohet bashkimi

i të gjitha vendeve në TMAB-në?

Aktualisht, unë mendoj se në disa aspekte,

çështjet e çarmatimit do të jenë

çështjet më të lehta në konferencë

dhe se ne do të hasim

vështirësi shumë më të madha

dhe rrahje të zjarrta mendimesh

për çështje që lidhen me përdorimin paqësor,

të ashtuquajtura të drejta të patjetërsueshme,

si dhe për çështje të mospërhapjes.

Mënyra e vetme për të ecur përpara, është

të kuptohet që India, Pakistani dhe Izraeli

nuk do ta nënshkruajnë TMAB-në dhe nuk

do të heqin dorë nga armët e tyre bërthamore,

as veçmas në kohë, as si grup

të tre së bashku.

Mënyra e vetme për zgjidhjen e këtij

problemi është në kuadër të

projektit të

çarmatimit bërthamor global,

për të cilin ka folur

Presidenti Obama dhe të tjerë.

Ajo ku India, Pakistani dhe

Izraeli bashkohen me procesin

lidhet me aspektin e çarmatimit dhe

përfshirja e tyre në sistem qëndron

te zero e armëve bërthamore,

ku janë ndërkohë SHBA-të, Kina dhe Rusia.

TMAB-ja nuk mund të mëtojë

të jetë arsyeja e vetme

që nuk ka pasur përhapje më të gjerë,

por është padyshim një faktor i madh.

Shumica e shteteve,

që janë palë në TMAB-në,

do të qëndronin larg nga armët

bërthamore, madje edhe pa traktatin ,

por pengesa ligjore është

një pengesë shtesë.

Ka dhe shumë të tjera.

Disa kanë garantime për sigurinë

nëpërmjet aleancave,

shumë të tjerë nuk mund të

zhvillojnë armë bërthamore

sepse u mungon teknologjia,

por vende si

Suedia, Austria apo Zvicra

nuk janë në ndonjë aleancë, nuk kanë

ombrellë sigurie dhe, megjithatë,

ne mendojmë se është në

interesin tonë për të mos qenë palë.

Një gjarpër helmues mund

të rrezikohet që të vritet

edhe kur nuk sulmon.

Dhe së fundi, në një vështrim pozitiv,

vendet që kanë armë bërthamore

nuk kanë shfaqur shenja bujarie ndaj tyre,

të paktën deri më tani.

Ata që kanë përftuar armë

bërthamore kanë dhënë prova,

deri më tani, për trajtimin e tyre me mjaft përgjegjësi.

Koreaono-veriorët janë ndoshta

ata që kanë qenë

pak më shumë të pamatur se të tjerët.

Nuk do të doja të

krijoja përshtypje të ndërvarur,

ne duhet të bëjmë gjithçka për

të bindur Korenë e Veriut dhe Iranin

që të mos merren me armët bërthamore

dhe të tjerët të largohen prej tyre.

Shpërndajeni këtë:    DiggIt   MySpace   Facebook   Delicious   Permalink