Lagt til málanna
NATO-tilkynning: Kabúl
Handan vírgirðingarinnar: Hermenn alþjóðlegu öryggissveitanna vinna sleitulaust að því að vernda lýðræði í Afganistan og aðstoða íbúa þess við að vinna í þágu framtíðar landsins.
(© ISAF )
Bandalagið er að færa átökin í bakgarð Talíbana, og heimsókn James Snyder sýnir þann árangur sem náðst hefur að baki framlínunnar.
Fimm árum eftir árásirnar 11. september og ósigur Talíbana fyrir hersveitum bandamanna og Afgana, er NATO í fremstu víglínu í Afganistan. Verkefni stofnunarinnar hafa aukist hratt að umfangi og metnaði. Frá október 2006 stendur NATO fyrir aðgerðum sínum, í umboði SÞ, um allt Afganistan. Yfir 35 ríki, með meira en 30.000 hermenn, hafa skuldbundið sig til að styðja hina lýðræðislegu ríkisstjórn Afganistan, tryggja öryggi í landinu, og hjálpa til við uppbyggingu í landinu, sem er í rúst eftir 30 ára styrjöld. Nú þegar ráðstefnan í Ríga er að hefjast, fór ég með hópi frá bandalaginu og yfirmanni herafla NATO, James L. Jones hershöfðingja til Afganistan að læra meira um hvað er í húfi í mikilvægustu aðgerð NATO hingað til.
Á heildina litið er meginþróun í Afganistan til hins góða. Efnahagurinn er að vaxa. Verið er að byggja vegi, heilsugæslustöðvar og skóla. Fleiri afgönsk börn sækja nú skóla en nokkru sinni fyrr, og 80 prósent íbúa njóta nú lágmarksheilsugæslu. En áskoranir eru enn fyrir hendi. Flutningar og fjarskipti eru enn miklum erfiðleikum bundin. Ólæsi er mjög mikið og nauðsynleg þekking af skornum skammti. Einungis tvö prósent Afgana njóta raforku með reglubundnum hætti. Þetta hefur sínar afleiðingar fyrir heilsufar Afgana. Veðrið er notalegt og svalt í október í Kabúl, en þegar sólin sest fellur hitinn og milljón íbúar borgarinnar brenna eldivið til að halda á sér hita, svo að loftið er fullt af reyk. Stjörnurnar hverfa af himni. Við sólarupprás liggur þunnt sótlag yfir borginni og hylur fjöllin í baksýn.
Öryggi er enn mikið vandamál, nú þegar alþjóðlegu öryggissveitirnar færa út kvíarnar. Í sumar gjörsigraði sameiginlegur her Hollendinga, Breta, Bandaríkjamanna, Kanadamanna, Afgana og Dana uppreisnarmenn Talíbana í Kandahar-héraði, í fyrstu langvinnu orrustunni í sögu NATO. Herforingjar sögðu okkur að þetta hefði verið mikilsverður sigur af því að hann sýndi fram á hernaðargetu NATO og skuldbindingu í þágu Afgana, sem við viljum vernda.
Við flugum í kanadískri C-130 herflutningavél frá Kabúl til endurreisnarsveitar, sem skipuð er hollenskum og áströlskum sveitum, í Tirin Kot í Uruzgan-héraði, sem er um klukkustundarflug suðvestur af Kabúl. Þessi litla endurreisnarsveit býr við fábrotinn kost, á afskiptum stað, sem er umkringdur háum fjöllum. Við lentum á lítill moldarflugbraut endurreisnarsveitanna. Eftir að við höfðum farið frá borði, snéri flugvélin við og hvarf í reykjarmekki.
Í samtali við herforingja alþjóðlegu öryggissveitanna á staðnum kom í ljós hve margbrotið starf endurreisnarsveitanna er. Hlutverk alþjóðlegu öryggissveitanna er ekki að byggja vegi, grafa brunna, og reisa heilsugæslustöðvar og skóla. Þess í stað vinna endurreisnarsveitir alþjóðlegu öryggissveitanna með samfélaginu og samtökum að því að forgangsraða og auðvelda verkefni, sem Afganir geta sjálfir unnið.
Þannig lýsti breskur foringi, sem ég ræddi við, því til dæmis hvernig endurreisnarsveitir hans hjálpuðu til að endurbyggja áveitukerfi á staðnum. Þó að Afganistan virðist þurrt er mikið vatn þar að finna. Landið skortir bara getuna til að veita vatninu úr ám að ökrum eða bæjum. (Reyndar hafði Afganistan eitt fullkomnasta áveitukerfi í heimi fyrir innrás Sovétmanna árið 1979.) Endurreisnarsveitirnar, í samráði við afgönsk stjórnvöld, skilgreindu áveitu sem forgangsverkefni. Herverkfræðingar alþjóðlegu öryggissveitanna gerðu áætlanir um enduruppbyggingu áveitukerfisins. Síðan útveguðu endurreisnarsveitirnar fjármagn frá ríkisstjórninni, alþjóðlegum stofnunum og hjálparsamtökum til að fjármagna verkefnið.
Þegar fjármagnið hafði verið tryggt leituðu endurreisnarsveitirnar til Afgana sjálfra um verktöku til að byggja áveiturnar að nýju, og fylgdust síðan með framgangi og gæðum verksins. Héraðið mun brátt fá öruggt vatnsstreymi til að styðja við landbúnað – nokkuð sem Talíbönum tókst ekki að áorka og er raunverulegur árangur og áfall fyrir eiturlyfjasala, sem reiða sig á lélegt vatnsflæði á afskekktum svæðum til að notfæra sér bændur, sem geta ekki ræktað annað en valmúa við slíkar aðstæður.
Ekki er til eitt líkan að starfi endurreisnarsveitanna, sem fylgt er í blindni alls staðar í landinu. Þess í stað eru endurreisnarsveitirnar þróaðar samkvæmt grófu líkani, sem síðan er aðlagað að aðstæðum á hverjum stað. Til samanburðar flugum við með CH-47 þyrlu frá Kabúl til Bagram til að heimsækja aðra endurreisnarsveit. Bagram er norðaustanvert við höfuðborgina, og við flugum meðfram háum fjallshryggjum yfir ferningslaga ræktarland, sem litlir lækir runnu um gegnum sveitina. Bagram sjálf er gömul flugbraut frá sovéttímanum, sem nú er notuð til að styðja við aðgerðir NATO og bandamanna um landið allt. Þar starfa líka endurreisnarsveitir frá Bandaríkjunum og Suður-Kóreu, en þær komu nýlega undir stjórn NATO.
Foringjar og hermenn í alþjóðlegu öryggissveitunum skilja nauðsyn þess að fara „yfir vírgirðinguna“ og eru stoltir af því að vinna með Afgönum sjálfum. Þeir sjá greinilega þróunarmöguleikana. Fulltrúi frá landbúnaðarráðuneyti Bandaríkjanna, sem hefur töluverðan hóp fulltrúa í Afganistan, sagði okkur að Afganistan hafi eitt sinn ræktað úrvalsvörur, sem voru sambærilegar við hvaða vörur sem er í heiminum. Nú er sama landið ónýtt og í órækt af margvíslegum ástæðum. Til að breyta þessu nota sérfræðingar landbúnaðarráðuneytisins endurreisnarsveitirnar til að kenna embættismönnum á landsbyggðinni þróun í landbúnaði, og hvetja til stefnumótunar og verkefna til að koma landinu aftur í rækt. Þetta starf mun hjálpa Afganistan til að þróast og standa á eigin fótum. Þróun mun draga úr eiturlyfjaviðskiptum og hjálpa Afgönum að fjárfesta í framtíð sinni – og grafa þannig undan Talíbönum.
Ógnin af hálfu Talíbana og annarra sveita, sem geta dregið úr stöðugleika í Afganistan, var aldrei fjarri þann tíma sem við dvöldum í landinu. Í Bagram lýstu bandarískur flugliði og hermaður eftirlitsferð, þar sem þeim var tvisvar veitt fyrirsát. Þeir börðust og brutu sér leið út og luku verkefni sínu. Daginn sem við lentum drap vegsprengja 14 Afgana í suðurhluta landsins. Fimm Afganir voru fluttir særðir á herspítala alþjóðlegu öryggissveitanna á alþjóðaflugvellinum í Kabúl, en Grikkir reka spítalann. Við heimsóttum spítalann síðar. Og þegar við flugum til baka skýrði Jones hershöfðingi frá langvinnum skotbardaga milli hollenskra hermanna og Talíbana utan við Tirin Kot, einum degi eftir að við heimsóttum endurreisnarsveitirnar í Uruzgan.
Öryggi er mikilvægasta skilyrði þess að framþróun geti orðið í Afganistan, sem gerir verkefni NATO svo mikilvægt. Allt sem Afganistan þarf til að dafna – hvort sem það er enduruppbygging, þróun og menntun, eða hagvöxtur, utanríkisviðskipti og fjárfestingar – ræðst af öruggu og tryggu umhverfi. Mjög mikilvægt er að þróa öryggissveitir Afgana ef tryggja á öryggi í Afganistan.
Við ókum að útjaðri Kabúl, þar sem við heimsóttum herþjálfunarmiðstöð Kabúl, meginþjálfunarmiðstöð afganska þjóðarhersins. Alþjóðlegu öryggissveitirnar reka ekki herþjálfunarmiðstöð Kabúl, en herir Frakklands, Bretlands og Bandaríkjanna styðja við þjálfunina þar.
Meðan við keyrðum úr Kabúl sáum við vöxtinn í landinu – leigubíla, bifreiðar og vörubíla keyra um vegina, lítil fyrirtæki voru opin, sölubásar yfirfullir af ferskum ávöxtum og grænmeti. Byggingarefni var víðs vegar á þjóðveginum, og beið þess að vera notað við byggingarframkvæmdir. Vegurinn þurfti viðhalds við, og ekki er hægt að bera hann saman við vegi í úthverfum Vesturlanda, en það var ljóst að Afganir voru að leggja sig fram í eigin samfélagi.
Herþjálfunarmiðstöð Kabúl, sem er lauslega byggð á Sandhurst, hernaðarakademíu Bretlands, þjálfar þúsundir hermanna ár hvert. Við fylgdumst með hópi stúdenta þjálfa sig með rifflum með leysigeislum í stað kúlna, og nota tölvu til að meta nákvæmni sína og bæta tækni. Þjóðarher Afgana telur nú þegar um 30.000 hermenn og hann tekur þátt í nærfellt hverri aðgerð alþjóðlegu öryggissveitanna gegn Talíbönum. Afganskir hermenn eru færir og hugrakkir bardagamenn, að sögn foringja í alþjóðlegu öryggissveitunum, en þá skortir ýmsan grundvallarbúnað, eins og brynvarnir, farartæki og þungavopn. Með aukinni fjárfestingu mun þjóðarher Afgana geta tekið á sig ábyrgð á öryggi landsins.
Starfið í Afganistan er án efa hættulegt. En skýr skuldbinding NATO og alþjóðasamfélagsins hvað varðar öryggi og þróun landsins verndar landið fyrir Talíbönum og öðrum ógnum. Afganir veita Talíbönum engan pólitískan stuðning. En andstæðingur, sem er tilbúinn að nota ofbeldi og hryðjuverk, þarf ekki á pólitískum stuðningi að halda til að undiroka og hræða saklaust fólk.
Hrun Afganistan á tíunda áratug síðustu aldar gerði að verkum að landið varð gróðrarstía fyrir hryðjuverk og ógn við öryggi okkar, eins og kom í ljós í ofbeldisherferð al Qaida, sem náði hámarki í hryðjuverkunum 11. september 2001. NATO mun ekki leyfa Afganistan að verða óreiðu og ofbeldi að bráð. Alþjóðasamfélagið hefur skuldbundið sig til að tryggja Afgönum – og okkur sjálfum - betri framtíð.
Á heildina litið er meginþróun í Afganistan til hins góða. Efnahagurinn er að vaxa. Verið er að byggja vegi, heilsugæslustöðvar og skóla. Fleiri afgönsk börn sækja nú skóla en nokkru sinni fyrr, og 80 prósent íbúa njóta nú lágmarksheilsugæslu. En áskoranir eru enn fyrir hendi. Flutningar og fjarskipti eru enn miklum erfiðleikum bundin. Ólæsi er mjög mikið og nauðsynleg þekking af skornum skammti. Einungis tvö prósent Afgana njóta raforku með reglubundnum hætti. Þetta hefur sínar afleiðingar fyrir heilsufar Afgana. Veðrið er notalegt og svalt í október í Kabúl, en þegar sólin sest fellur hitinn og milljón íbúar borgarinnar brenna eldivið til að halda á sér hita, svo að loftið er fullt af reyk. Stjörnurnar hverfa af himni. Við sólarupprás liggur þunnt sótlag yfir borginni og hylur fjöllin í baksýn.
Öryggi er enn mikið vandamál, nú þegar alþjóðlegu öryggissveitirnar færa út kvíarnar. Í sumar gjörsigraði sameiginlegur her Hollendinga, Breta, Bandaríkjamanna, Kanadamanna, Afgana og Dana uppreisnarmenn Talíbana í Kandahar-héraði, í fyrstu langvinnu orrustunni í sögu NATO. Herforingjar sögðu okkur að þetta hefði verið mikilsverður sigur af því að hann sýndi fram á hernaðargetu NATO og skuldbindingu í þágu Afgana, sem við viljum vernda.
Herþjálfunarmiðstöð Kabúl, sem er lauslega byggð á Sandhurst, hernaðarakademíu Bretlands, þjálfar þúsundir hermanna ár hvert. Við fylgdumst með hópi nemenda þjálfa sig með rifflum með leysimiði í stað kúlna.
En átökin við Talíbana eru einungis hluti hins flókna verkefnis alþjóðlegu öryggissveitanna. NATO hefur skuldbundið sig til að hjálpa ríkisstjórn Afganistan að tryggja sjálf öryggi landsins og endurbyggja landið. Þess vegna er alþjóðlegu öryggissveitunum komið fyrir víðs vegar um landið í endurreisnarsveitum, sem eru nýbreytni og færa saman herafla og borgaralega sérfræðinga til að greina og samhæfa uppbyggingarverkefni í öruggu umhverfi. Við flugum í kanadískri C-130 herflutningavél frá Kabúl til endurreisnarsveitar, sem skipuð er hollenskum og áströlskum sveitum, í Tirin Kot í Uruzgan-héraði, sem er um klukkustundarflug suðvestur af Kabúl. Þessi litla endurreisnarsveit býr við fábrotinn kost, á afskiptum stað, sem er umkringdur háum fjöllum. Við lentum á lítill moldarflugbraut endurreisnarsveitanna. Eftir að við höfðum farið frá borði, snéri flugvélin við og hvarf í reykjarmekki.
Í samtali við herforingja alþjóðlegu öryggissveitanna á staðnum kom í ljós hve margbrotið starf endurreisnarsveitanna er. Hlutverk alþjóðlegu öryggissveitanna er ekki að byggja vegi, grafa brunna, og reisa heilsugæslustöðvar og skóla. Þess í stað vinna endurreisnarsveitir alþjóðlegu öryggissveitanna með samfélaginu og samtökum að því að forgangsraða og auðvelda verkefni, sem Afganir geta sjálfir unnið.
Þannig lýsti breskur foringi, sem ég ræddi við, því til dæmis hvernig endurreisnarsveitir hans hjálpuðu til að endurbyggja áveitukerfi á staðnum. Þó að Afganistan virðist þurrt er mikið vatn þar að finna. Landið skortir bara getuna til að veita vatninu úr ám að ökrum eða bæjum. (Reyndar hafði Afganistan eitt fullkomnasta áveitukerfi í heimi fyrir innrás Sovétmanna árið 1979.) Endurreisnarsveitirnar, í samráði við afgönsk stjórnvöld, skilgreindu áveitu sem forgangsverkefni. Herverkfræðingar alþjóðlegu öryggissveitanna gerðu áætlanir um enduruppbyggingu áveitukerfisins. Síðan útveguðu endurreisnarsveitirnar fjármagn frá ríkisstjórninni, alþjóðlegum stofnunum og hjálparsamtökum til að fjármagna verkefnið.
Þegar fjármagnið hafði verið tryggt leituðu endurreisnarsveitirnar til Afgana sjálfra um verktöku til að byggja áveiturnar að nýju, og fylgdust síðan með framgangi og gæðum verksins. Héraðið mun brátt fá öruggt vatnsstreymi til að styðja við landbúnað – nokkuð sem Talíbönum tókst ekki að áorka og er raunverulegur árangur og áfall fyrir eiturlyfjasala, sem reiða sig á lélegt vatnsflæði á afskekktum svæðum til að notfæra sér bændur, sem geta ekki ræktað annað en valmúa við slíkar aðstæður.
Ekki er til eitt líkan að starfi endurreisnarsveitanna, sem fylgt er í blindni alls staðar í landinu. Þess í stað eru endurreisnarsveitirnar þróaðar samkvæmt grófu líkani, sem síðan er aðlagað að aðstæðum á hverjum stað. Til samanburðar flugum við með CH-47 þyrlu frá Kabúl til Bagram til að heimsækja aðra endurreisnarsveit. Bagram er norðaustanvert við höfuðborgina, og við flugum meðfram háum fjallshryggjum yfir ferningslaga ræktarland, sem litlir lækir runnu um gegnum sveitina. Bagram sjálf er gömul flugbraut frá sovéttímanum, sem nú er notuð til að styðja við aðgerðir NATO og bandamanna um landið allt. Þar starfa líka endurreisnarsveitir frá Bandaríkjunum og Suður-Kóreu, en þær komu nýlega undir stjórn NATO.
Foringjar og hermenn í alþjóðlegu öryggissveitunum skilja nauðsyn þess að fara „yfir vírgirðinguna“ og eru stoltir af því að vinna með Afgönum sjálfum. Þeir sjá greinilega þróunarmöguleikana. Fulltrúi frá landbúnaðarráðuneyti Bandaríkjanna, sem hefur töluverðan hóp fulltrúa í Afganistan, sagði okkur að Afganistan hafi eitt sinn ræktað úrvalsvörur, sem voru sambærilegar við hvaða vörur sem er í heiminum. Nú er sama landið ónýtt og í órækt af margvíslegum ástæðum. Til að breyta þessu nota sérfræðingar landbúnaðarráðuneytisins endurreisnarsveitirnar til að kenna embættismönnum á landsbyggðinni þróun í landbúnaði, og hvetja til stefnumótunar og verkefna til að koma landinu aftur í rækt. Þetta starf mun hjálpa Afganistan til að þróast og standa á eigin fótum. Þróun mun draga úr eiturlyfjaviðskiptum og hjálpa Afgönum að fjárfesta í framtíð sinni – og grafa þannig undan Talíbönum.
Ógnin af hálfu Talíbana og annarra sveita, sem geta dregið úr stöðugleika í Afganistan, var aldrei fjarri þann tíma sem við dvöldum í landinu. Í Bagram lýstu bandarískur flugliði og hermaður eftirlitsferð, þar sem þeim var tvisvar veitt fyrirsát. Þeir börðust og brutu sér leið út og luku verkefni sínu. Daginn sem við lentum drap vegsprengja 14 Afgana í suðurhluta landsins. Fimm Afganir voru fluttir særðir á herspítala alþjóðlegu öryggissveitanna á alþjóðaflugvellinum í Kabúl, en Grikkir reka spítalann. Við heimsóttum spítalann síðar. Og þegar við flugum til baka skýrði Jones hershöfðingi frá langvinnum skotbardaga milli hollenskra hermanna og Talíbana utan við Tirin Kot, einum degi eftir að við heimsóttum endurreisnarsveitirnar í Uruzgan.
Öryggi er mikilvægasta skilyrði þess að framþróun geti orðið í Afganistan, sem gerir verkefni NATO svo mikilvægt. Allt sem Afganistan þarf til að dafna – hvort sem það er enduruppbygging, þróun og menntun, eða hagvöxtur, utanríkisviðskipti og fjárfestingar – ræðst af öruggu og tryggu umhverfi. Mjög mikilvægt er að þróa öryggissveitir Afgana ef tryggja á öryggi í Afganistan.
Við ókum að útjaðri Kabúl, þar sem við heimsóttum herþjálfunarmiðstöð Kabúl, meginþjálfunarmiðstöð afganska þjóðarhersins. Alþjóðlegu öryggissveitirnar reka ekki herþjálfunarmiðstöð Kabúl, en herir Frakklands, Bretlands og Bandaríkjanna styðja við þjálfunina þar.
Meðan við keyrðum úr Kabúl sáum við vöxtinn í landinu – leigubíla, bifreiðar og vörubíla keyra um vegina, lítil fyrirtæki voru opin, sölubásar yfirfullir af ferskum ávöxtum og grænmeti. Byggingarefni var víðs vegar á þjóðveginum, og beið þess að vera notað við byggingarframkvæmdir. Vegurinn þurfti viðhalds við, og ekki er hægt að bera hann saman við vegi í úthverfum Vesturlanda, en það var ljóst að Afganir voru að leggja sig fram í eigin samfélagi.
Herþjálfunarmiðstöð Kabúl, sem er lauslega byggð á Sandhurst, hernaðarakademíu Bretlands, þjálfar þúsundir hermanna ár hvert. Við fylgdumst með hópi stúdenta þjálfa sig með rifflum með leysigeislum í stað kúlna, og nota tölvu til að meta nákvæmni sína og bæta tækni. Þjóðarher Afgana telur nú þegar um 30.000 hermenn og hann tekur þátt í nærfellt hverri aðgerð alþjóðlegu öryggissveitanna gegn Talíbönum. Afganskir hermenn eru færir og hugrakkir bardagamenn, að sögn foringja í alþjóðlegu öryggissveitunum, en þá skortir ýmsan grundvallarbúnað, eins og brynvarnir, farartæki og þungavopn. Með aukinni fjárfestingu mun þjóðarher Afgana geta tekið á sig ábyrgð á öryggi landsins.
Starfið í Afganistan er án efa hættulegt. En skýr skuldbinding NATO og alþjóðasamfélagsins hvað varðar öryggi og þróun landsins verndar landið fyrir Talíbönum og öðrum ógnum. Afganir veita Talíbönum engan pólitískan stuðning. En andstæðingur, sem er tilbúinn að nota ofbeldi og hryðjuverk, þarf ekki á pólitískum stuðningi að halda til að undiroka og hræða saklaust fólk.
Hrun Afganistan á tíunda áratug síðustu aldar gerði að verkum að landið varð gróðrarstía fyrir hryðjuverk og ógn við öryggi okkar, eins og kom í ljós í ofbeldisherferð al Qaida, sem náði hámarki í hryðjuverkunum 11. september 2001. NATO mun ekki leyfa Afganistan að verða óreiðu og ofbeldi að bráð. Alþjóðasamfélagið hefur skuldbundið sig til að tryggja Afgönum – og okkur sjálfum - betri framtíð.