Wejdź na stronę główną NATO
Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO
      Bieżący numer: Jesień 2005 Poprzednie numery  |  Język
Wejdź na stronę główną NATO
 Spis treści
 Wprowadzenie
 Streszczenia
 Debata
 Wywiad
 Historia
 Felietony
 Analiza
 Statystyka
 Autorzy
 Bibliografia
 Łącza (linki)
 W następnym
 numerze
Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO Kontakt z redakcją/subskrypcja Wersja do drukowania

wyślij ten artykuł do przyjaciela

Reakcja NATO na terroryzm

Odkażanie chemiczne: Przedmiotem szczególnej troski
jest możliwość katastroficznych zniszczeń
wywołanych przez ataki z użyciem środków
chemicznych, biologicznych, nuklearnych i
radiologicznych
(© NATO)
Dagmar de Mora-Figueroa analizuje reakcje NATO na zagrożenie stwarzane przez terroryzm od czasu ataków terrorystycznych z 11 września przeciwko Stanom Zjednoczonym.

Niedawne ataki terrorystyczne w Anglii, Iraku, Turcji oraz w innych miejscach, a także rocznica wydarzeń 11 września sprzed 4 lat i pierwsza rocznica masakry, jaka dokonała się w szkole w Biesłanie w jaskrawy sposób przypominają, że walka z terroryzmem musi zachować wysoki priorytet wśród działań Sojuszu.

Terroryzm nie zawsze był postrzegany przez NATO jako tak istotny problem bezpieczeństwa. Chociaż Koncepcja Strategiczna z 1999 roku – dokument określający wyzwania dla Sojuszu oraz sposoby ich pokonywania – dostrzegła terroryzm jako nowe zagrożenie w erze postzimnowojennej, państwa członkowskie NATO poświęcały tej kwestii niewiele wspólnej uwagi aż do wydarzeń z 11 września 2001 roku. Mało było debat politycznych na temat natury i źródeł terroryzmu, czy implikacji terroryzmu dla koncepcji, polityki, struktur i zdolności Sojuszu. Jednak od tego momentu niemal każdy aspekt działań NATO jest rozważany w świetle zagrożenia, jakie niesie ze sobą terroryzm, w odniesieniu do naszych społeczeństw i sił.

Reakcja NATO na ataki na Stany Zjednoczone była natychmiastowa i pełna determinacji. W ciągu 24 godzin, jakie upłynęły od ataków, państwa członkowskie – po raz pierwszy w historii NATO - powołały się na Artykuł 5 Traktatu Waszyngtońskiego mówiący o obronie zbiorowej. Niedługo potem, w odpowiedzi na prośbę Stanów Zjednoczonych, uzgodniono wiele środków wspierających, takich jak: zintensyfikowane wspólne użytkowanie danych wywiadowczych dotyczących terroryzmu, wspomaganie członków NATO oraz innych państw borykających się ze zwiększonym zagrożeniem ze strony terroryzmu w wyniku ich zaangażowania się we wspieranie kampanii antyterrorystycznej; zwiększenie bezpieczeństwa obiektów znajdujących się na terytorium NATO, uzupełnienie wybranych zasobów NATO potrzebnych do wspierania operacji przeciwko terroryzmowi; zbiorcze zezwolenie na przelot samolotów wojskowych w związku z operacjami antyterrorystycznymi; udostępnienie portów i lotnisk na potrzeby takich operacji; rozmieszczenie sił morskich NATO we wschodnim regionie Morza Śródziemnego; a także wysłanie samolotów natowskiego powietrznego systemu ostrzegania i kontroli (AWACS) do USA (szczegóły wsparcia udzielonego przez NATO w pierwszym okresie przedstawiono w Aiding America w zimowym numerze Przeglądu NATO z 2001 roku.).

Od tego czasu, w oparciu o bodźce polityczne i wytyczne szczytów NATO w Pradze w 2002 roku i w Stambule (2004), Sojusz stara się wnosić skuteczny i bardzo znaczący wkład w zmagania społeczności międzynarodowej z terroryzmem. W tym celu, Sojusz uwzględnił terroryzm jako istotny czynnik wpływający na kształtowanie jego polityki, koncepcji, zdolności i partnerstw.

Polityka

Od 2001 roku Sojusz tworzy i artykułuje spójną politykę w odniesieniu do terroryzmu. Polityka ta, wyrażana postaci komunikatów ze szczytów i spotkań ministerialnych oraz w decyzjach Rady Północnoatlantyckiej, łączy zdecydowane potępienie terroryzmu we wszystkich postaciach, zdecydowane opowiadanie się za jednością i solidarnością w obliczu tego zagrożenia, a także determinację, aby walczyć z nim tak długo jak będzie to konieczne. Jako że terroryści dążą do zniszczenia wartości pielęgnowanych w samym sercu Sojuszu i podzielanych przez państwa partnerskie, utrzymanie jedności i solidarności ma kluczowe znaczenie w walce z terroryzmem.

Wkład Sojuszu w to, co z pewnością będzie długą i trudną walką, odzwierciedla przewagi komparatywne NATO i wyrasta z jego dotychczasowej wiedzy. Jednocześnie, ze względu na wielopostaciowy charakter tego zagrożenia, współpraca z państwami partnerskimi i innymi organizacjami międzynarodowymi stała się kluczowym aspektem podejścia NATO do terroryzmu. Terroryzm jest obecnie stałym punktem porządku obrad zarówno Rady Północnoatlantyckiej, jak i Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego. Regularne konsultacje na temat terroryzmu prowadzone w gronie państw członkowskich i partnerskich NATO, a także z innymi organizacjami przyczyniają się do wspólnych ocen i zgranych działań, a tym samym przyczyniają się do zagwarantowania jednolitych reakcji międzynarodowych w walce z terroryzmem.

Koncepcje i doktryny

Niemal wszystkie koncepcje i doktryny zostały zweryfikowane w świetle zagrożenia stwarzanego przez terroryzm. Najważniejszym nowym dokumentem w tym kontekście jest Koncepcja Wojskowa NATO w zakresie Obrony Przeciwko Terroryzmowi, uzgodniona podczas szczytu w Pradze. W momencie przyjęcia Koncepcji Wojskowej, obrona przed terroryzmem stała się integralną częścią misji sił Sojuszu.

Utrzymujące się działania terrorystyczne nieustannie przypominają, że trzeba uczynić więcej, aby pokonać tę plagę.
Koncepcja Wojskowa wyznacza potencjalny wkład sił wojskowych Sojuszu w odniesieniu do tych zagadnień oraz umożliwia im przygotowanie się do pełnienia ich ról operacyjnych. Jak z tego wynika, obrona przeciw terroryzmowi obejmuje działania sił zbrojnych podejmowane na podstawie decyzji Rady Północnoatlantyckiej, zmierzające do powstrzymywania, obrony, niweczenia i ochrony przed atakami terrorystycznymi lub groźbą takich ataków skierowanych spoza własnego terytorium przeciwko ludności, terytorium, infrastrukturze i siłom, a także działania skierowane przeciwko terrorystom i tym, którzy udzielaliby im schronienia i pomocy. Na specjalną prośbę, siły zbrojne będą również udzielać wsparcia władzom państwowym w radzeniu sobie ze skutkami ataków terrorystycznych, zwłaszcza w przypadkach, gdyby ataki takie obejmowały użycie broni chemicznej, biologicznej, radiologicznej i/lub nuklearnej (CBRN).

Zrywając z dawnymi założeniami, według których niewielkie było prawdopodobieństwo działania NATO poza obszarem euroatlantyckim, Koncepcja Wojskowa zakłada, że siły te mogą być rozmieszczane kiedykolwiek i gdziekolwiek jest to potrzebne, na podstawie decyzji Rady Północnoatlantyckiej. Przewiduje również możliwość podejmowania przez NATO działań wojskowych na prośbę lub z upoważnienia Rady Bezpieczeństwa ONZ, w formie wspierania lub uczestniczenia w wysiłkach społeczności międzynarodowej, w tym w ramach operacji reagowania kryzysowego. Inne koncepcje, doktryny i plany wojskowe zostały od tego czasu zweryfikowane lub opracowane zgodnie z Koncepcją Wojskową. (Więcej szczegółów o Koncepcji Wojskowej NATO w zakresie Obrony Przeciwko Terroryzmowi, patrz: Military Concept for Defence against Terrorism).

Potencjał

Państwa członkowskie NATO podjęły również szereg kroków w celu wzmocnienia swoich zdolności wojskowych, aby stawiać czoło terroryzmowi. Sojusz rozwija kilka kluczowych inicjatyw, takich jak stworzenie przenośnego nuklearnego, biologicznego i chemicznego (NBC) laboratorium analitycznego, jednostki reagowania w przypadku ataku z użyciem NBC, wirtualnego centrum doskonalenia obrony przeciwko broniom NBC, natowskiego arsenału środków ochrony przeciwko atakom biologicznym i chemicznym oraz systemu śledzenia rozwoju chorób. Mają one udoskonalić systemy obronne NATO w odniesieniu do broni NBC. Poza tym, stworzony został Batalion Obrony CBRN NATO, aby reagować na użycie broni masowego rażenia, zwłaszcza w odniesieniu do rozmieszczonych sił oraz radzić sobie z konsekwencjami tych ataków. (Więcej szczegółów na temat Batalionu Obrony CBRN można znaleźć w artykule Wzmacnianie potencjału NATO w dziedzinie CBRN w tym numerze Przeglądu NATO).

Operacje

Operacje NATO bezpośrednio lub pośrednio pokazały przygotowanie i determinację Sojuszu do podejmowania zdecydowanych działań wobec groźby terroryzmu. W nich realizują się polityki, koncepcje i zdolności. Wiedza ekspercka NATO oraz jego kluczowe atuty – zintegrowana struktura wojskowa, wysoce rozwinięty potencjał planowania operacyjnego oraz procedury umożliwiające mobilizację szerokiego zakresu zasobów i zdolności europejskich oraz północnoamerykańskich - umożliwiają mu organizowanie pełnego wachlarza znaczących wielonarodowych operacji wojskowych, w tym – odpowiednich do zwalczania terroryzmu.

Operacja Active Endeavour - antyterrorystyczne działania NATO na Morzu Śródziemnym – jasno pokazuje zdecydowanie i zdolność Sojuszu do reagowania na terroryzm. Operacja ta została uruchomiona w październiku 2001 roku w kontekście powołania się na Artykuł 5 Traktatu Waszyngtońskiego i rozpoczęła się od patrolowania wschodniej części Morza Śródziemnego i monitorowania żeglugi handlowej. Działania te zostały następnie poszerzone o eskortowanie cywilnych jednostek pływających poprzez Cieśninę Gibraltarską oraz wkraczanie za ich zgodą na pokład podejrzanych jednostek, a ich geograficzny zakres został po raz kolejny rozszerzony – na całość Morza Śródziemnego. Operacja Active Endeavour w coraz większym stopniu przyciąga uwagę państw partnerskich NATO. Sfinalizowane zostały umowy z Rosją i Ukrainą odnośnie do wspierania przez nie tej operacji. Prowadzone są negocjacje z kilkoma państwami należącymi do Dialogu Śródziemnomorskiego na temat ewentualnego wsparcia, jakie mogłyby one udzielić tej operacji. (Więcej informacji o operacji Active Endeavour można znaleźć w artykule Zwalczanie terroryzmu na Morzu Śródziemnym w niniejszym numerze Przeglądu NATO.)

Praktyczne wsparcie jest również udzielane państwom członkowskim, które organizują wybrane, mocno eksponowane spotkania i imprezy. Ten typ działań został podjęty bezpośrednio po wydarzeniach 11 września, wraz z uruchomieniem operacji Eagle Assist, która zapewniała USA wsparcie w zakresie powietrznego systemy ostrzegania i kontroli od października 2001 do maja 2002. W późniejszym okresie podobne wsparcie było udzielane w przypadku spotkań na wysokim szczeblu, takich jak szczyty Unii Europejskiej i NATO, a także Igrzyska Olimpijskie w Atenach, gdzie poza wspieraniem wczesnego ostrzegania powietrznego, rozmieszczono część natowskiego batalionu obrony przed CBRN.

Natowskie operacje w Afganistanie i zachodnich Bałkanach pomogły zapobiec podważeniu przez terrorystów lub grupy ekstremistyczne wysiłków zmierzających do budowy pokoju i stabilności. Dowodzone przez NATO Wielonarodowe Siły Wspierające Bezpieczeństwo (ISAF) w Afganistanie wspierały, między innymi, procesy związane z wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi, a przez to pomogły zapobiec wykolejeniu procesu bońskiego – to jest programu stabilizacji tego kraju cieszącego się wsparciem międzynarodowym – przez grupy terrorystów lub ekstremistów. W Kosowie KFOR nadal zbiera informacje wywiadowcze na temat ugrupowań ekstremistycznych i terrorystycznych, aby ograniczyć ich swobodę poruszania się, między innymi poprzez monitorowanie granic tej prowincji i linii rozdzielających. W Bośni i Hercegowinie szczątkowa kwatera NATO w Sarajewie zachowała zdolność do wspierania działań antyterrorystycznych, zapewniając jednocześnie ochronę sił. Ośrodki dowodzenia NATO zarówno w Skopje (była Jugosłowiańska Republika Macedonii*), jak i w Tiranie (Albania) zapewniają doradztwo władzom lokalnym na temat reform systemów obronnych i przechwytywania na granicach, przez co przyczyniają się do wzmocnienia potencjału antyterrorystycznego każdego z tych państw.

Współpraca międzynarodowa

Zaangażowanie NATO we współdziałanie z partnerami i innymi organizacjami międzynarodowymi przeciw terroryzmowi odzwierciedla się w serii inicjatyw i konkretnych działań. Dokument Założycielski Rady NATO-Rosja opracowany w maju 2002 roku określał terroryzm jako kluczowy przedmiot konsultacji i praktycznej współpracy NATO-Rosja, a w grudniu 2004 roku uzgodniony został Plan Działań przeciw Terroryzmowi. (Aby zdobyć więcej informacji o współpracy NATO-Rosja w tej dziedzinie, patrz Współpraca NATO-Rosja w walce z terroryzmem w tym numerze Przeglądu NATO). Walka z terroryzmem jest również ważnym wymiarem zintensyfikowanego dialogu NATO-Ukraina. Plan Działania Partnerstwa przeciw Terroryzmowi uzgodniony w listopadzie 2002 roku zapewnia ramy do współpracy NATO w tej dziedzinie z państwami partnerskimi. (Szczegóły tego programu są przedstawione w Współpraca z Partnerami w walce z terroryzmem w wiosennym numerze Przeglądu NATO z 2003 roku ). Ponadto, w działaniach podejmowanych w ramach Planu Działań Partnerstwa przeciw Terroryzmowi może wybiórczo uczestniczyć siedem państw członkowskich Dialogu Śródziemnomorskiego.

Rola Sojuszu w Afganistanie w decydujący sposób przyczyniła się do przeniesienia współpracy z ONZ na nowy szczebel. Jednocześnie wzmacniane są stosunki z oenzetowską Komisją ds. Zwalczania Terroryzmu oraz z poszczególnymi agendami ONZ, zwłaszcza w zakresie planowania cywilnego na wypadek sytuacji specjalnych. Aktywnie realizowane są konsultacje i wymiana informacji z Unią Europejską na temat terroryzmu oraz proliferacji broni masowego rażenia. Odbywają się również regularne konsultacje z OBWE, zwłaszcza na temat MANPADS, ekonomicznych aspektów terroryzmu oraz kwestii związanych z kontrolą granic. Poza tym, NATO współpracuje z EUROCONTROL, Międzynarodową Organizacją Lotnictwa Cywilnego oraz Międzynarodowym Stowarzyszeniem Transportu Powietrznego, aby poprawić koordynację cywilno-wojskową w odniesieniu do kontroli ruchu lotniczego.

Utrzymujące się działania terrorystyczne nieustannie przypominają, że trzeba uczynić więcej, aby pokonać tę plagę. Sojusz z jego kluczowym wymiarem transatlantyckim, siecią powiązań partnerskich i unikalną wiedzą ekspercką może i musi wnosić znaczący wkład do tej długotrwałej walki. Szefowie państw i rządów ustalili odpowiednio wymagający program działań dla NATO w tej dziedzinie. Teraz my musimy zapewnić jego pełną i skuteczną realizację.


Dagmar de Mora-Figueroa pracuje nad kwestiami związanymi z terroryzmem w Pionie Polityki i Planowania Obrony NATO.
...Początek strony...

*Turcja uznaje Republikę Macedonii pod jej konstytucyjną nazwą.