Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO
Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO
      Bieżący numer: Wiosna 2002 Poprzednie numery  |  Język
Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO
 Spis treści
 Wprowadzenie
 Debata
 Recenzje
 Wywiad
 Felieton
 Opinie
 Sprawy
 wojskowe
 Mapa
 Autorzy
 Łącza (linki)
 W następnym
 numerze
Wejdź na stronę główną Przeglądu NATO Kontakt z redakcją/subskrypcja Wersja do drukowania


wyślij ten artykuł do przyjaciela









































































































































Sprawy wojskowe
MAP - drogowskaz ku przyszłości

Być gotowym do NATO: Plan Działań na rzecz
Członkostwa (MAP) ma sprawić, aby państwa
aspirujące w pełni zrozumiały, czego będzie się od
nich oczekiwać, jako od przyszłych członków NATO.
(© NATO)

Frank Boland sprawdza, jak Plan Działań na rzecz Członkostwa (MAP) pomaga państwom aspirującym przygotować się do członkostwa w NATO.

Uwaga dziewięciu państw aspirujących do członkostwa w NATO koncentruje
się to zrozumiałe na listopadowym Szczycie Sojuszu w Pradze. Jednak, pod
wieloma względami, ich wysiłki zmierzające do zapewnienia sobie zaproszenia do Sojuszu są łatwiejszą częścią ich drogi do członkostwa w NATO. Państwa zaproszone w Pradze, i te które otrzymają zaproszenie w późniejszym czasie, przyjmą po akcesji zarówno przywileje jak i zobowiązania wynikające z członkostwa. Upewnienie się, że będą w stanie wywiązać się ze wszystkich tych zobowiązań w jak najbardziej efektywny sposób będzie ciągłym wyzwaniem nawet po ich wstąpieniu do NATO. Plan Działań na rzecz Członkostwa (MAP), ogłoszony na Szczycie Waszyngtońskim w 1999 roku, ma umożliwić tym państwom możliwie gładką i szybką integrację z Sojuszem.

Plan Działań na rzecz Członkostwa (MAP) jest wymagający. Co roku państwa aspirujące muszą przedstawić NATO zaktualizowany Roczny Narodowy Program Integracji (ANIP), który obejmuje wszystkie, tak zwane pięć rozdziałów MAP, to znaczy kwestie: polityczne i gospodarcze; obronne i wojskowe; zasobów; związane z bezpieczeństwem; oraz prawne. Ten program stanowi przedmiot konsultacji prowadzonych zawsze jesienią pomiędzy Sojusznikami, a każdym państwem aspirującym. Ten dialog jest wstępem do pogłębionych dyskusji, które są prowadzone wiosną następnego roku w stolicy państwa ubiegającego się o członkostwo, z udziałem zespołu natowskiego, składającego się z przedstawicieli zarówno cywilnego, jak i wojskowego personelu Sojuszu. Na podstawie tych dyskusji, każdemu z kandydatów przedstawiany jest raport o indywidualnych postępach. Raport ten, z kolei jest podstawą do dalszych rozmów pomiędzy ambasadorami NATO a delegacją każdego z państw aspirujących – której zwykle przewodniczy minister spraw zagranicznych lub obrony. Takie rozmowy są prowadzone przed wiosennymi spotkaniami ministerialnymi NATO, na których ministrowie państw należących do Sojuszu otrzymują wszechstronny raport o postępach MAP.

Ten intensywny proces ma sprawić, aby zarówno Sojusznicy otrzymali najlepszą możliwą informację o postępach, jakie państwa aspirujące czynią na drodze do członkostwa, jak i – co równie ważne – aby państwa aspirujące w pełni zrozumiały, czego będzie się od nich oczekiwać, jako od przyszłych członków NATO. Jego zadaniem jest także uwypuklić obszary, gdzie Sojusz lub jego indywidualni członkowie powinni zwiększyć pomoc dla państw aspirujących, aby pomóc im w ich przygotowaniach do członkostwa. W niektórych obszarach objętych przez MAP, takich jak kwestie prawne i dotyczące bezpieczeństwa, prace prawdopodobnie zostaną zakończone na Szczycie w Pradze, albo tuż po tym wydarzeniu. W pozostałych obszarach, szczególnie dotyczących obronności i sił zbrojnych, państwa aspirujące zaproszone do wstąpienia do Sojuszu w listopadzie bieżącego roku, będą musiały jeszcze przez wiele lat kontynuować wysiłki zmierzające do integracji z Sojuszem.

Kwestie obronne

Realizacja rozdziału MAP dotyczącego kwestii obronnych i wojskowych opiera się na Partnerstwie dla Pokoju - programie w którym kandydaci uczestniczą od wielu lat - a w szczególności na Procesie Planowania i Oceny (PARP) oraz Indywidualnym Programie Partnerstwa (IPP). W ramach PARP przeprowadzane są oceny stanu planowania obronnego każdego z państw aspirujących oraz ich postępy w wypełnianiu uzgodnionych celów planistycznych. Te cele planistyczne, inaczej mówiąc: Cele Partnerstwa są negocjowane ze wszystkimi państwami aspirującymi, aby udzielić im wskazówek odnośnie priorytetowych obszarów i - przez to - zwiększyć możliwości sił zbrojnych tych państw w zakresie współdziałania z siłami Sojuszu, a także określić zdolności, których zapewnienia będzie się wymagało od tych państw, jako od członków NATO. IPP - "szyty na miarę" potrzeb każdego z państw aspirujących - wskazuje, na jakich działaniach podejmowanych w ramach Partnerstwa dla Pokoju powinny skoncentrować się te państwa, aby zogniskować wysiłki na zaznajomieniu się ze sposobami działania NATO.

MAP okazał się niezwykle ważnym mechanizmem pozwalającym Sojusznikom monitorować postępy czynione przez państwa aspirujące w szerokim zakresie obszarów.
Oceny stanu obronności i sił zbrojnych są kluczowym elementem prac podejmowanych przez MAP w zakresie kwestii obronnych i wojskowych. Oceny oparte są na indywidualnych odpowiedziach państw aspirujących na Kwestionariusz dotyczący Interoperacyjności w ramach Partnerstwa dla Pokoju (Survey of Overall Partnership for Peace Interoperability). Ten dokument, który wypełniają wszystkie państwa uczestniczące w PARP, jest bardziej rozbudowany dla kandydatów do NATO, jako że muszą oni dodatkowo wypełniać Część III, która jest jedynie dobrowolna dla państw nie będących uczestnikami MAP. Ten Kwestionariusz jest oparty na – i w rzeczywistości tożsamy z Kwestionariuszem Planowania Obronnego NATO, który jest co roku wypełniany przez Sojuszników biorących udział we wspólnym planowaniu obronnym.

Informacje żądane w Części III tego Kwestionariusza są niezwykle szczegółowe. Poza informacjami o polityce w zakresie planowania i obrony, prosi się w nim o szczegółowe dane liczbowe dotyczące wydatków na obronę (włączając prognozy na przyszłość), informacje o poszczególnych jednostkach (takie jak liczba personelu, liczba i typy posiadanego wyposażenia, a także wielkość odbytego szkolenia); plany modernizacji (włączając prognozy wydatków na poszczególne typy wyposażenia, w ujęciu rocznym), poziom zapasów logistycznych i zakres zdolności logistycznych, postępy w osiąganiu uzgodnionych celów w zakresie planowania, a także wiele innych obszarów, takich jak zdolności w zakresie dowodzenia i kontroli. Zebranie takiego szerokiego wachlarza informacji jest niezwykle trudne zarówno dla kandydatów, jak i dla Sojuszników. Nie mniej jednak, konieczne jest umożliwienie członkom NATO określenia zdolności wojskowych, jakie kandydaci będą mogli w przyszłości wnieść do Sojuszu. Poza tym, narzuca to użyteczną dyscyplinę państwom aspirującym, mającą dopilnować, by ich wewnętrzne planowanie obronne i procedury zarządzania były organizowane w sposób umożliwiający sprostanie przyszłym wymogom natowskiego systemu planowania obrony. Procedury te umożliwiają sprawdzenie, czy państwa aspirujące działają w przejrzysty sposób, co jest niezbędne do zapewnienie demokratycznej kontroli sił zbrojnych.

Monitorowanie reformy systemu wojskowego

Pełna integracja z wojskowymi strukturami Sojuszu oraz rozwój zdolności niezbędnych do tego, aby stać się efektywnym członkiem Sojuszu, prawdopodobnie zajmie wiele lat. W konsekwencji, oceny stanu obronności i sił zbrojnych skoncentrowały się na zbadaniu, jak kandydaci planują rozwijać swoje siły zbrojne oraz – czy te siły będą optymalnie dopasowane do przyszłego członkostwa. To podejście składa się z dwu podstawowych elementów. Pierwszy, to analiza metod, dzięki którym państwa aspirujące planują zapewnić gotowość ich sił zbrojnych do uczestniczenia w pełnym zakresie misji NATO – od obrony zbiorowej do operacji pokojowych – w ramach przyszłego członkostwa w NATO. Drugi element - ściśle powiązany z pierwszym – to analiza planów obronnych kandydatów, a w szczególności ich planów rozwoju i restrukturyzacji własnych sił zbrojnych oraz rozwoju przyszłych zdolności. Chodzi o dopilnowanie, aby te plany były realistyczne, możliwe do realizacji i dostępne finansowo.

Pod pewnymi względami, kandydaci zostali zobowiązani do zmiany sposobu myślenia. Zanim na Szczycie Waszyngtońskim ogłoszono MAP, wysiłki zmierzające do rozwoju interoperacyjności z NATO koncentrowały się na udostępnianiu sił do prowadzonych przez NATO operacji pokojowych, takich jak Siły Stabilizacyjne w Bośni i Hercegowinie. Ważne było, żeby kandydaci zrozumieli, iż takie misje to tylko jeden z rodzajów operacji wojskowych, w których także oni będą w przyszłości uczestniczyć. Zbiorowa obrona terytorium narodowego, jak również zdolność do rozmieszczania sił zbrojnych za granicą, do celów operacji prowadzonych w obronie innych Sojuszników, jest fundamentalnym zadaniem dla NATO i niezwykle ważne jest, aby plany państw aspirujących do Sojuszu odzwierciedlały konieczność rozwoju zdolności niezbędnych do wypełnienia tego zadania. Operacja wojskowa w Afganistanie, w której Sojusznicy wspierali siły amerykańskie w ramach Artykułu V Traktatu Waszyngtońskiego, jest otrzeźwiającym przypomnieniem, że - pomimo zmian na lepsze, które zaszły w środowisku bezpieczeństwa w ostatniej dekadzie - świat nie jest bezpiecznym miejscem i rola NATO w zakresie zbiorowej obrony pozostaje równie ważna, jak w czasach tworzenia Sojuszu.

W niczyim interesie nie leży, aby państwa aspirujące do Sojuszu poświęcały czas i wysiłki, próbując wdrożyć plany, które są zbyt ambitne i niewykonalne. NATO musi dysponować najlepszą możliwą oceną postępów, których osiągniecie jest realne dla państw aspirujących do członkostwa przed Szczytem NATO w Pradze, a także postępów, które są osiągalne w ciągu – na przykład – 5 najbliższych lat. Dlatego też, analizując plany kandydatów, Sojusznicy skoncentrowali się na ustaleniu, czy są one oparte na przejrzystej ocenie celów każdego z tych państw w zakresie bezpieczeństwa, dokonanej na szczeblu krajowym; czy zamierzona struktura sił oraz zdolności najlepiej nadają się do osiągania tych celów; czy – uwzględniając niezbędny wysiłek organizacyjny, a także przewidywane zasoby ludzkie i finansowe, te plany mają poważną szansę na efektywną realizację.

Podczas tego procesu - sformalizowanego jako Cele Partnerstwa, w ramach których prosi się wszystkich kandydatów o przejrzenie, w konsultacji z Sojuszem, własnej planowanej struktury sił – wszyscy kandydaci skonfrontowali swoje wcześniejsze wyobrażenia o tym, co mieli nadzieję osiągnąć, z zasobnością środków dostępnych teraz i w przyszłości. Dzięki temu, zrewidowali swoje plany, dostosowując ambicje do zasobów. Sojusznicy szczegółowo analizują te zmienione plany w trakcie prac prowadzonych nad MAP wiosną bieżącego roku. Wnioski, do jakich dojdą, będą miały wpływ na decyzje podejmowane na Szczycie w Pradze, odnośnie ostatecznej listy państw, które będą zaproszone do Sojuszu.

Należy podkreślić, że NATO nie stara się przedstawić państwom aspirującym recepty na to, jak powinny organizować swoje struktury obronne. Każde państwo ma swoje cechy charakterystyczne i tradycje. Niektóre z nich budują swoje siły zbrojne od samego początku. Inne pracują nad modernizacją struktur odziedziczonych z czasów zimnej wojny. W każdym przypadku, odmienne są wyzwania, a rozwiązania muszą być dostosowane tak, aby pasowały do konkretnych warunków. Jednak, dialog z NATO, prowadzony poprzez MAP, daje gwarancje, że kierunek rozwoju sił ich zbrojnych będzie odpowiedni, w stosunku do ich przyszłymi obowiązkami jako członków Sojuszu. 

Wspomaganie państw aspirujących

W miarę jak państwa aspirujące zajmują się rozwojem swoich zdolności wojskowych, korzystają z pomocy otrzymywanej z szeregu źródeł. Jako Partnerzy, państwa te uczestniczą w wielu obszarach aktywności Sojuszu, co daje im możliwość zgrania własnych wysiłków z wysiłkami Sojuszu i przygotowuje ich do przyszłej roli, jako członków Sojuszu. Personel z tych państw, razem z przedstawicielami innych państw partnerskich już obecnie służy w kwaterze głównej NATO oraz w wielu sojuszniczych dowództwach, co daje im do ręki praktyczne doświadczenie, jak funkcjonuje Sojusz. Struktury dowodzenia NATO na wszystkich szczeblach są mocno zaangażowane w doradztwo w szeregu kwestii wojskowych, a także zapewniają szkolenie - włączając, na przykład, kursy oferowane w Szkole NATO (SHAPE) w Oberammergau, w Niemczech.

Jeszcze ważniejsza jest jednak pomoc zapewniana we współpracy dwustronnej przez indywidualnych członków Sojuszu. To wsparcie obejmuje pomoc w ocenie stanu obronności, jako podstawę przyszłych prac nad rozwojem struktury sił i zdolności; szkolenia językowe oraz rozwój zdolności w zakresie zwiadu powietrznego; a także zapewnienie doradców w kwestiach takich jak kształcenie i szkolenie wojskowe, rozwój kadry podoficerskiej, reorganizacja struktur logistycznych, metodologia planowania operacyjnego, zarządzanie personelem oraz zarządzanie finansami i kwestie budżetowe. To wsparcie pomogło tym państwom przyspieszyć postęp w konkretnych obszarach. Mimo to, doprowadzenie tych prac do końca będzie, w wielu przypadkach, długim procesem.

MAP okazał się niezwykle ważnym mechanizmem pozwalającym Sojusznikom monitorować postępy czynione przez państwa aspirujące w szerokim zakresie obszarów. Zmobilizował państwa członkowskie do analizy fundamentalnych założeń i był silnym motorem reformy wojskowej, zapewniającym NATO możliwości udzielenia informacji zwrotnej odnośnie pożądanych przez Sojusz sposobów kontynuacji postępów. Dlatego też, pod tym względem MAP jest doskonałym wsparciem dla państw aspirujących, pomagającym im ukierunkować ich przygotowania do członkostwa w NATO.

Zakończenie trzeciego cyklu MAP zbiegnie się w czasie z tegorocznymi wiosennymi spotkaniami ministerialnymi. Nie mniej jednak, MAP będzie kontynuowany w ramach przygotowań do Szczytu w Pradze, a od kandydatów będzie się na jesieni tego roku oczekiwać przedstawienia Zaktualizowanego Rocznego Narodowego Programu Integracji (ANIP). W tym samym czasie, Sojusz będzie musiał rozważyć przyszłe udoskonalenia MAP i jego zastosowanie po Szczycie w Pradze, w tym – otwarcie na nowe państwa aspirujące do Sojuszu. Konieczne będą także decyzje odnoszące się do sposobów pokierowania przyjmowaniem do Sojuszu państw aspirujących, które zostaną zaproszone na Szczycie w Pradze. Chociaż wiele będzie zależeć od szczegółów decyzji podjętych w Pradze, wiele lekcji przyswojonych w ramach MAP będzie niewątpliwie wpływać na kształt przyszłych ustaleń dotyczących przyjmowania nowych członków do Sojuszu.

Frank Boland jest zastępcą dyrektora ds. planowania sił zbrojnych w Departamencie Planowania Obrony i Operacji NATO.

...Początek strony...